| 27-28 februari 2003, door drs. Wout van Laar |  |
Help! De kerk groeit!
|
 |
Vanuit de gevestigde kerken wordt vaak een beetje meewarig naar de bloei in Nederland van niet-westerse kerken gekeken. Velen zien ze als exotische restanten uit de oude zendingsdoos; een aftands geloof dat de verlichte christen allang is ontgroeid. Maar het besef groeit, stelt Wout van Laar, dat al die migrantenkerken in Nederland het nieuwe gelaat van het christendom weerspiegelt. Wat hebben deze ontwikkelingen te zeggen?
Het dringt maar langzaam door tot de bureaus van kerk en zending, maar feit is dat het christendom weer een niet-westerse godsdienst is. Een van de meest opmerkelijke ontwikkelingen van onze tijd is de onstuimige groei van kerken op het Zuidelijk halfrond. De toon van geloven en getuigen wordt gezet door mensen en gemeenschappen in de marges van samenlevingen van Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Vooral bewegingen van het charismatische en pentecostale (dat is: pinkster) type weten tallozen aan te trekken en bieden nieuwe zingeving en hoop. Wie deze kerken wil leren kennen, kan ook in eigen land volop terecht. The South comes North. Nog steeds wordt er vanuit de gevestigde kerken een beetje meewarig naar niet-westerse kerken gekeken, als zou het gaan om exotische restanten uit de oude zendingsdoos; een aftands geloof dat de verlichte christen allang is ontgroeid. Maar het besef groeit dat in de aanwezigheid van al die migrantenkerken in ons land het nieuwe gelaat van het christendom zich weerspiegelt. Wat hebben deze ontwikkelingen ons te zeggen?
In 1999 kwam de Nederlandse Zendingsraad (NZR), in samenwerking met de Evangelische Zendings Alliantie (EZA)en de Nederlandse Missieraad (NMR), tot de instelling van het Missioanir Kwartaalberaad. Dit beraad schiep ruimte voor de dialoog met de pinkstertradities in ons land, waarbij de aandacht zich meer en meer richtte op de missionaire betekenis van het niet-westerse pentecostalisme in ons land.
Eind februari kwam het in Amsterdam tot een drukbezocht tweedaags symposium over "Niet-westers Pentecostalisme in Nederland". Het betrof een initiatief van de NZR, samen met het Hollenweger Center aan de VU, waaraan werd deelgenomen door tachtig personen uit witte en zwarte pinksterkerken, uit oecumenische en evangelische kring.
Missionaire kracht
De statistieken liegen er niet om. De pinksterbeweging is in de twintigste eeuw de snelste groeier ooit binnen het christendom geworden. Vanuit het niets naar 500 miljoen aanhangers in honderd jaar! Een kwart van alle christenen, dat wil zeggen een meerderheid van de christenen in Afrika, in Latijns Amerika en in Azië heeft iets met Pinkster, met het ervaren van de Heilige Geest, met de gaven van die Geest en vaak ook met het spreken in tongen en gebedsgenezing. En meer dan de helft van die Pinkstergelovigen zijn vrouwen.
Opmerkelijk is de enorme missionaire kracht van deze pinksterkerken. Vooral de groei onder de armen in hun de dagelijkse strijd om te overleven in de 'vergeten' gebieden van de wereld valt in het oog. Bij deze kerken hoort het onderstrepen van de kracht van het gebed, van het gezag van de bijbel, van een strenge ethiek alsmede inheems leiderschap. Het gaat om een wonderlijke combinatie van individueel gegrepen zijn en een sterke gemeenschapszin.
Overal op de wereld duiken deze autonome gemeenschappen waarin lekengelovigen de hoofdrol spelen op. Drie gestalten zijn te onderscheiden: er zijn reguliere westerse pinkstergemeenten en gewone kerken met een charismatische inslag. Vaak ook kenmerken zij zich als onafhankelijke kerken, die verbonden zijn met de inheemse cultuur en tradities. In Zuid Afrika heet die vaak Zionistisch, in Nigeria Aladura. Ook de vele Kimbanguisten van Kongo zijn daarbij te rekenen, evenals de miljoenen mensen in huisgemeenten van China. Tenslotte zijn er de mannen en de vrouwen die eigen wegen van navolging gaan, al naar gelang de Geest hen daartoe roept.
In Chili is nu bijna 30% van de bevolking Pentecostaal. Een aantal pinksterkerken daar is al jaren lid van de Wereldraad. In Brazilië trekt de evangelische Assemblee van God de aandacht, maar ook de oecumenische "Brazilië voor Christus" kerk. Daarnaast zijn er miljoenen katholieken met een eigen charismatische beweging, in totaal 40% van de bevolking. Ook Guatemala en Porto Rico zijn hard op weg pentecostale landen te worden.
De Paus spreekt van buitenlandse "secten" die zorgen voor een invasie in Latijns Amerika; maar hij vergeet, dat de Pinkstergemeenten bijna allemaal inheemse voorgangers hebben, terwijl de meerderheid van de katholieke priesters uit het buitenland afkomstig is.
Wij worden in Europa geconfronteerd met niet aflatende migratiestromen uit het zuiden. Veel mensen zien niet dat onder hen die zich onder ons vestigen talloze christenen zijn. Veel Afrikanen en Zuid-Amerikanen en Aziaten, die als politieke of economische vluchtelingen naar Europa komen, stichten hier kerken en dat zijn meestal pinksterkerken. Waarom doen ze dat?
Slaven bevrijden
Tijdens een aantal workshops op locatie in de Bijlmer gaven voorgangers van niet-westere pinksterkerken interessante antwoorden. De Ghanese pastor Tom Marfo stelde dat de Afrikaan een gen heeft, die met ritme en warmte en gemeenschap te maken heeft. En een Dominicaanse dominee Alejandro Lopez, voorganger van een snelgroeiende gemeente van vele honderden Latijns-Amerikanen in de buurt van de RAI zei, dat de Latijns Amerikanen het te bedachtzame tempo van Nederlandse erediensten niet verdroegen.
Beiden wisten zich door God geroepen om hier slaven te bevrijden: Afrikaanse en Columbiaanse meisjes, met mooie praatjes door mensensmokkelaars hierheen gehaald en gedwongen tot tien jaar prostitutie om hun "schuld" af te betalen. Een strijd tegen harde vormen van moderne slavernij in hartje van Amsterdam.
Zwarte pinksterchristenen doen zeer veel aan sociale zorg. Maar deze slavinnen alleen sociaal helpen is onvoldoende. Ze moeten de Geest ervaren om de moed op te vatten om uit hun trieste bestaan te stappen. De Geest biedt "empowerment" om te breken met het oude bestaan en een nieuw en hoopvol leven op te bouwen. Migrantenkerken bieden plaatsen waar mensen een nieuw thuis vinden, zij zijn "healing places" in een wereld van gebrokenheid en allerlei vormen van nood.
Bovendien zei ds. Lopez dat veel meisjes Nederland zouden willen ontvluchten, terwijl ze hier eigenlijk niet meer weg kunnen. Nederland is niet alleen te koud en te nat, maar het is ook verschrikkelijk omdat prostitutie er gelegaliseerd is, evenals drugs en abortus en euthanasie. Nederland heeft de boodschap van de Geest nodig, die leven en vernieuwing geeft.
De Afrikaan Tom Marfo zag het breder. Veel gemeenteleden van zijn kerk in het Kraaiennest in de catacomben van de Bijlmer, de "House of Fellowship", worden als 'illegalen' gebrandmerkt en lijden onder racosme. Marfo spreekt liever van 'ongedocumenteerden', die recht hebben op een menswaardig bestaan.
"Jacob en zijn zonen kwamen als economische vluchtelingen naar Afrika en het kind Jezus als politieke vluchteling. Er is dus niets nieuws onder de zon, wanneer God vluchtelingen gebruikt om zijn heil door te geven. De slachtoffers van burgeroorlog en armoede belanden in Nederland omdat God hier mensen nodig heeft om in zijn Geest gemeenschap en toekomst uit te dragen". Voor Marfo zijn spiritualiteit en engagement, persoonlijke geloofsbeleving en sociaal-politieke actie integraal verbonden. Jezus wordt aangeroepen als degene die de zonde vergeeft en die geneest, die demonen uitwerpt en die de mens waardigheid en rechten teruggeeft waar die hem door anderen worden onthouden.
De Geest brengt de enkele mens tot bekering en levensheiliging, maar inspireert ook tot profetisch verzet tegen uitbuiting en slavernij.
Een aantal conclusies is te trekken: in de eerste plaats constateerden de conferentiedeelnemers in de gevestigde kerken een neurotische angst voor emotie en aanbidding. De overwaardering van organisatie en structuren biedt nauwelijks ruimte voor vernieuwing en inbreng van andere culturen. Geen wonder dat dit botst. We moeten leren denken in lichte netwerken, die meer in de stijl zijn van de migrantenkerken.
Verder klonk een krachtig pleidooi om er werk van te maken elkaar te leren kennen. Ga bij elkaar op bezoek, start met interculturele bijbelstudie, prijs God in multiculturele samenzang en gebed, zoek het theologische gesprek. Belangrijk is daarbij elkaar niet de eigen agenda op te dringen. Hoe vinden we het evenwicht tussen het ruimte geven aan identiteit en de verlangde integratie?
Positief nieuws is dat er in Amsterdam en Den Haag serieus wordt gewerkt aan "kerkverzamelgebouwen": geen noodlocaties meer onder parkeergarages, maar een eigen plek om te vieren! Dat kost miljoenen. Tijd voor een landelijke actie onder het wervende motto: "Help, de kerk groeit!" Zullen tenenkrommende verhalen kerkvoogdijen die leegstaande kerkgebouwen weigeren ter beschikking te stellen eindelijk tot het verleden gaan behoren?
Tenslotte: vooral de Afrikaanse kerken dagen ons uit tot een common mission in Nederland. Tom Marfo: "Ik geloof vast dat de Heer ons naar hier geroepen heeft, legaal of illegaal, opdat wij samen partners zouden zijn in de ene zending van God; om elkaar in onze gemeenschappelijke roeping bij te staan: dat is om 'healing places' te scheppen in de gebrokenheid van onze samenlevingen".
Zijn wij bereid om te horen wat de Geest vandaag tot de gemeenten zegt?