László Gonda, The Service of Evangelism .
The Service of Evangelism

Het zendingsbegrip van de Hervormde Kerk in Hongarije onderging in de 20 e eeuw twee paradigmawisselingen: van diaspora naar evangelisatie naar dienstbaarheid. Vandaag moeten we deze drie aspecten in balans houden; samen vormen zij een gezonde Gereformeerde missiologie voor de Hongaarse context. Dat is de stelling die László Gonda verdedigt in zijn boek Service of Evangelism, Evangelism of Service .

 

László Gonda is predikant in de Hervormde Kerk in Hongarije en doceert missiologie en oecumenica aan de Gereformeerde Theologische Universiteit van Debrecen. In december 2008 promoveerde hij aan de Universiteit van Utrecht, staand in een illustere traditie van academische uitwisseling tussen Hongarije en Holland. Hij werd begeleid door Prof. J.A.B. Jongeneel en Prof. A.M. Kool.

 

Aan het begin van de twintigste eeuw werd zending opgevat als zorg voor de Hongaarse christenen die in de verstrooiing buiten Hongarije leven. Dit zendingsbegrip is niet uniek voor de Hongaarse kerk; het komt ook voor onder andere christelijke gemeenschappen met een diaspora, zoals de Armeniërs en de Maronieten.

 

Onder invloed van Amerikaanse Evangelicale opwekkingsbewegingen veranderde deze visie echter. John R. Mott, de eerste algemeen secretaris van de Internationale Zendingsraad, was een sleutelfiguur. Tijdens zijn bezoeken en spreekbeurten in Hongarije had hij grote invloed op studenten en predikanten. Het resultaat bleef niet uit. In de jaren 1930 werd zending alom gezien als evangelisatie en diaconale zorg, als inwendige- en uitwendige zending. Zo werd ook beschreven in de officiële Missionaire Ordinanties van de Hervormde Kerk in Hongarije van 1931.

 

De tweede paradigmawisseling voltrok zich toen het Communisme een vastere grip op Hongarije kreeg. In deze decennia, de jaren vijftig en zestig, werd dienstbaarheid, diakonia , sterk benadrukt in de Kerk. Het woord werd toen vaak geïnterpreteerd als kerkelijke steun voor de Socialistische staat en samenleving. Het is een duidelijk voorbeeld van de druk op de Hongaarse Kerk om zich te scharen achter de Communistische idealen. We moeten ook niet vergeten dat, al in 1949, de onafhankelijke missionaire organisaties, die onder Hongaarse Protestanten een zeer grote populariteit genoten, onder dwang waren ontmanteld.

 

Terwijl de Rooms-Katholieken zich aanvankelijk fel tegen de Communistische inmenging verzetten, zocht de Hervormde Kerk naar een modus vivendi ; de nadruk op dienstbaarheid scheen een van de beste wegen voorwaarts. De Missionaire Ordinanties werden herschreven in het licht van de nieuwe interpretatie van zending. Gonda concludeert dat missie van “een groot deel van haar theologische inhoud werd beroofd.” (75) Deze eenzijdige missiologie verdween na het jaar 1989 snel, hetgeen suggereert dat dit niet op een brede kerkelijke consensus was gestoeld.

 

Dat betekent echter niet dat dienstbaarheid door missiologen moet worden afgeschreven. De ontwikkelingen in Hongarije in de jaren vijftig en zestig liepen immers ook deels parallel aan de verandering van het zendingsbegrip in internationale oecumenische kringen. Johannes Hoekendijks zendingstheologie werd niet alleen in Geneve, maar ook in Hongarije warm ontvangen. Vandaag de dag kunnen wij ons geen zending en missiologie voorstellen zonder dienstbaarheid aan anderen, zonder diakonia .

 

Dit boek biedt meer inzicht in de ontwikkeling van de zendingstheologie van de Hongaarse Gereformeerden. Het schetst een heldere achtergrond voor contemporaine vragen over identiteit en missie in de postcommunistische samenleving. Bovendien vertelt Gonda de fascinerende geschiedenis van de relaties tussen Hongaarse leiders en internationale oecumenische leiders zoals Visser 't Hooft en Hoekendijk in de donkerste dagen van de Communistische overheersing. Interessant is dat de Nederlandse Zendingsraad in de persoon van Hoekendijk zocht naar missionaire samenwerking met de Hongaren.

 

Hongarije is een nieuw tijdperk binnen gegaan en daarbij horen nieuwe uitdagingen voor de kerk: een geestelijk vacuüm na de val van het Communisme, armoede, etnische spanningen. Boeken als Gonda's dissertatie geven ons visie voor de zending van de Kerk in het heden in het licht van het recente verleden.

 

Utrecht, 12 mei 2009

Wilbert van Saane

 

Bestellen: Boekencentrum

 

Zie ook het artikel dat verscheen in het Reformatorisch Dagblad naar aanleiding van László Gonda's promotie:
http://www.refdag.nl/artikel/1380159/Oecumene+beinvloedde+kerk+in+Hongarije.html

 

László Gonda, The Service of Evangelism, the Evangelism of Service: The Influence of John R. Mott, Hendrik Kraemer, Willem A. Visser 't Hooft and Johannes C. Hoekendijk on the Development of the Understanding of Mission in the Reformed Church in Hungary (1910-1968) , Zoetermeer: Boekencentrum 2008 (Mission series 48).