| Marcel Haenen, Tien paters of Gods grote akker: |  |
 |
|
Tien paters op Gods grote akker
|
|
Tien jonge mannen vertrekken in oktober 1956 naar Brazilië. Ze komen uit het seminarium van de karmelieten te Zenderen, een kweekvijver voor priesters.
Stuk voor stuk zijn het bevlogen jongeren, afkomstig uit vrome Rooms-Katholieke gezinnen. Ze geven gehoor aan een oproep om voor missionaris te trainen in een karmelieten seminarium in Itu, Brazilië. Marcel Haenen volgt in dit boek de levensloop van deze groep jonge zendelingen. Het is een pakkend verslag, met mooi beeldmateriaal. De ondertitel spreekt echter niet van succes. Het gaat over de laatste missionarissen, en daarmee is een tragische ondertoon gezet die het hele boek doortrekt.
Ook al zijn de tien uit Zenderen goedsmoeds en gepassioneerd voor het missionaire werk, de kerk geeft hun niet de ruimte om de vleugels uit te slaan. De sfeer in de priesteropleiding blijkt wereldvreemd en verstikkend; de strijd met de geloften van armoede en kuisheid is eenzaam. Na vijf jaar zijn er al vier van de tien teruggekeerd naar Nederland, teleurgesteld en onvoorbereid op een carrière buiten de kerk.
De zes die blijven worden tussen 1964 en 1966 tot priester gewijd en gaan aan de slag als parochiepriesters, docenten, vormingswerkers en jeugdpaters. Ze maken een roerige tijd mee, waarin steeds socialer ingestelde priesters botsen met een rechts militair regime, en waarin de kerk bol staat van de spanningen tussen conservatieve en progressieve krachten. Slechts twee van de tien vinden duurzame vervulling in hun missionaire werk en in het priesterschap. De anderen blijven wel in Brazilië, maar voelen zich gedreven tot buitenkerkelijke roepingen. Zij vinden ander werk, treden uit en trouwen.
Toch spreken de levens van deze lichting priesterstudenten – en dat geldt ook voor de vier die uittreden – van nieuwe wegen die de missie zoekt. Binnen en buiten de gevestigde kaders leiden deze missionarissen levens van dienstbaarheid en compassie, als priester, als therapeut, in een organisatie voor straatkinderen, in contact met een onontdekte volk in het Amazonegebied, in het gewone leven van een Braziliaanse dorpsgemeenschap.
Achteraf zijn zij het er over eens dat de Orde van de Karmelieten een slag in de tijd heeft gemist; dat priesters moeten kunnen trouwen; dat de Kerk een grotere rol aan vrouwen moet toebedelen. Ze geloven dat de Kerk breder is dan het door de tijd ingehaalde instituut doet vermoeden. In hun leven laten zij dat zien. Er gloort iets van de dienstbaarheid van Christus aan de mensen van Brazilië. Dat is het blijvende erfgoed dat de tien paters nalaten.
De laatste Nederlandse missionarissen in Brazilië zijn oud geworden en nieuwe missionarissen worden niet meer gestuurd; het seminarium in Zenderen is al jaren gesloten. Maar de kerk in Brazilië staat niet stil. De Pentecostalisering van de laatste decennia heeft christenen in staat gesteld het geloof op een nieuwe manier te beleven. Hoeveel kanttekeningen wij ook kunnen plaatsen bij deze beweging – en dat doen de (gewezen) paters in het boek ook – we kunnen niet heen om haar missionaire kracht, juist onder de armsten. Het is een nieuwe vorm waarin kerk en missie zich gieten, een vorm die past bij deze tijd. Als gevestigde kerken de bakens niet verzetten, dan breekt de missio Dei er vanzelf doorheen.
Ook de ontwikkelingen in Nederland zijn snel gegaan sinds de jaren vijftig; sneller dan de traditionele kerken konden bijhouden. De biografieën van de tien laatste missionarissen en hun families tonen dit op indringende wijze aan. Toch is er, net als in Brazilië, ook in Nederland sprake van een bloeiend kerkelijk leven in nieuwe vormen. We vinden het onder studenten en jongeren die naar nieuwe vormen zoeken, maar vooral onder migrantenkerken in de grote steden, ook gedomineerd door de Pinksterbeweging. Maar let op! De rollen zijn nu omgedraaid! Vanuit Nederland worden nauwelijks meer missionarissen naar landen als Brazilië gezonden, maar de eerste missionarissen vanuit die landen naar Nederland zijn al hier. De missie is dood; leve de missie!
Wilbert van Saane , april 2009
Marcel Haenen, Tien paters of Gods grote akker: De laatste Nederlandse missionarissen in Brazilië . Amsterdam / Rotterdam: Prometheus / NRC Handelsblad, 2008.