Studiedag op 30 januari 2004, door Wout van Laar
Verklaar moslims de vrede Verslag studiedag op 30 januari 2004 in Amersfoort

"Als inwoner van Beiroet ervaar ik het als beangstigend hoe christenen uit het Westen moslims stigmatiseren en als de nieuwe vijand beschouwen. Men praat elkaar na, zonder ooit rechtstreeks contact met moslims te hebben. Als volgeling van Jezus moet je echter, tegen de tijdgeest in, gevoelens van angst en de retoriek van de oorlog doorbreken. De beste manier om muren van wantrouwen te slechten, is de mens persoonlijk te ontmoeten met openheid en respect".

Dit zei Christine Mallouhi uit Libanon afgelopen vrijdag tijdens een studiedag in Amersfoort, georganiseerd door de Nederlandse Zendingsraad in samenwerking met Kerkinactie en de Stichting Evangelie en Moslims. Christine was vergezeld van haar man Mazhar. Zij komt uit Australië en heeft een christelijke achtergrond; hij komt uit een Syrische moslimfamilie. Jarenlang leven zij als volgelingen van Jezus in een moslimomgeving. In verschillende steden van het Midden-Oosten hebben zij zich ingezet om moslims met het Evangelie te bereiken. Maar dat doen zij op een manier die velen in ons land vreemd voorkomt. Veel te 'getuigend' voor de een; veel te open 'dialogisch' voor de ander. Ook hun 'Israel-visie' is niet die je zou verwachten. Aanleiding om de Mallouhi's uit te nodigen voor een divers gezelschap van 'evangelischen' en 'oecumenici'.

Vanuit hun oosters gezichtspunt herkennen zij maar weinig in de stereotypische beeldvorming van christenen en moslims. Zij leerden heel wat culturele en godsdienstige tegenstellingen te overbruggen. In een tijd waarin de spanningen tussen het 'christelijke' Westen en het 'islamitische' Oosten hoog oplopen, zoeken de Mallouhi's een weg van vrede en dialoog. Inzet van de conferentie, die door negentig personen werd bijgewoond, was het boek "Verklaar moslims de vrede" van Mallouhi, dat onlangs in het Nederlands is vertaald. De historische figuur van Franciscus van Assisi, die gewapend met het Evangelie van de vrede het kamp van de islamitische sultan binnentrad, stelt zij daarin aan ons voor als inspirerend voorbeeld. Wij kunnen elkaar te lijf gaan met heilige oorlogen en kruistochten, maar de weg van de vrede biedt betere vooruitzichten.

Tijdens de morgenbijeenkomst gaf Mallouhi toelichting op haar visie op de omgang tussen christenen en moslims. Zij koos ervoor om met voorbeelden uit de bijbel aan te geven, dat er absoluut geen plaats is voor vijandsbeelden of voor vrees. Christenen die tegen het anti-islam sentiment hebben op te roeien, mogen zich oriënteren op Jezus' omgang met hen die door iedereen als vijanden werden beschouwd.

Mallouhi ziet de Samaritanen uit de tijd van Jezus als de moslims van vandaag. "Samaritanen claimden dat zij de juiste versie van de thora hadden, en dat de joden een vervalsing hadden gemaakt. Er was wederkerig haat. Rivaliserende geloofssystemen stonden tegenover elkaar. Je ziet nu hetzelfde in de relatie tussen christenen en moslims: er is strijd over heilige plaatsen en heilige geschriften."

"In zijn ontmoeting met de Samaritaanse bij de put weerspreekt Jezus haar claims niet. Hij laat zich niet verleiden tot een gevecht om het theologische gelijk, maar geeft het gesprek een andere wending. Jezus spreekt de vrouw aan op de dorst die zij gemeenschappelijk hebben en nodigt haar vervolgens uit om het levende water te nemen." Mallouhi daagde de aanwezigen uit om in de voetstappen van Jezus te gaan, ook als dat vrijwel zeker leidt tot kritiek van kerkmensen die daarvoor geen antenne hebben.

Herman Takken, stafmedewerker van de Stichting Evangelie en Moslims, gaf een reactie op Mallouhi. "Sommigen zullen Christine te eenzijdig vinden, veel te lyrisch over de Arabische cultuur en de islam. Verdoezelt zij niet de negatieve feiten? Wie haar boek goed leest en persoonlijk met Mallouhi en haar man optrekt, weet dat ze beiden een passie hebben voor het Evangelie. Maar zij weigeren ervan uit te gaan dat de islam zwart gemaakt moet worden om het Evangelie wit te doen zijn.

Een open en positieve houding naar moslims en hun geloof is geen verraad, maar juist een bevestiging van het Evangelie. Een de-beuk-erin-mentaliteit of geweld brengt geen moslim in het Koninkrijk van Christus." Takken citeerde de islamkenner Kenneth Cragg: "Als we begrepen willen worden, moeten we eerst zelf moeite doen om te begrijpen. Niet academische kennis door bestudering van de islam staat voorop, maar de intieme bewustheid die ontstaat door concrete ontmoetingen met moslims."

's Middags werd het spannend toen het conflict tussen Israël en de Palestijnen expliciet aan de orde kwam. Christine Mallouhi verklaarde een kloof te ervaren tussen wat haar als kind in Australië werd geleerd en de praktijk van het leven in het Midden-Oosten. "Ik moet het zien vol te houden met een open hart te leven temidden van ondraaglijke spanningen, ook in mijzelf. Al weet ik van het lijden van Israël, ik stel mij vanmiddag bewust op het standpunt van het Palestijnse volk. Hun hartverscheurende werkelijkheid blijft onder christenen in Nederland in hun blinde steun voor de Israëlische politiek volstrekt onderbelicht. Dat doet mij vreselijk pijn."

Mallouhi ontrafelde zes mythen die op grond van valse argumenten eenzijdig de schuld van de problemen leggen bij de Palestijnen en de Arabische wereld in het algemeen. Alsof er voor 1948 nooit Palestijnen zouden hebben bestaan en er van hun kant geen aanspraken op het land kunnen gelden. Alsof de Arabieren alle ellende hebben gecreëerd en de overheid en het leger van Israël niet verantwoordelijk zouden zijn voor moordpartijen. Schrijnende voorbeelden van de intimidatie en vernedering uit de Palestijnse gebieden zetten haar betoog kracht bij.

De kerken in Nederland moeten kleur bekennen. Zij zouden zich moeten stellen achter de joodse schrijvers, die als hedendaagse profeten van Israël steeds krachtiger hun stem verheffen. Zij roepen hun volk op om terug te keren tot de paden van recht en gerechtigheid, op een wijze die herinnert aan oudtestamentische tijden.

Drs. Marieke den Hartog, projectmedewerker Kerk en Israël van de Protestantse Kerk in Nederland i.o. reageerde in een bewogen bijdrage. Ze zei het met de ontrafeling van de zes mythen in grote lijnen eens te zijn. "Ik ben geen Sharon-aanhanger en kan niet anders dan de verschrikkelijke nederzettingenpolitiek verwerpen, maar zelfs deze regering kan ons er niet toe brengen dat wij de verbondenheid met Israël opgeven. Het is belangrijk ons te realiseren dat er sprake is van twee getraumatiseerde volken; door de wereldgemeenschap zijn aan beide volken tegenstrijdige toezeggingen gedaan. Daar ligt het grondprobleem.

De legitimiteit van de staat Israël is onverminderd aangevochten. De onzekerheid of er over twintig jaar nog een joodse staat zal zijn, zit ongelooflijk diep bij Israëlische burgers." Den Hartog verdedigde het beleid van de SoW-kerken, die pleiten voor een twee-statenoplossing, waarbij Palestina naast Israël kan bestaan. Dat hoeft niet in mindering te komen op de 'onopgeefbare verbondenheid met Israël', die haar kerk onlangs nog bevestigde.
Den Hartog vindt dat het boek van Christine Mallouhi door iedereen gelezen moet worden.

"Moslims vertegenwoordigen een traditie, waarnaar wij onze hand moeten uitsteken. Ook zij zijn kinderen van Abraham. Uit eigen ervaring weet ik dat wie echt met hen kennismaakt, hun gastvrijheid en vriendschap leert kennen. Wij moeten niet bang zijn voor het geloofsverhaal van de ander." Haar vraag aan Mallouhi was wel, of haar geloofsverhaal niet te zeer wordt beheerst door het politieke verhaal. Zij pleitte ervoor in het gesprek het verstaan van het Oude Testament te betrekken met het oog op de huidige realiteit. Wat betekenen de joodse wortels van het christelijk geloof voor u en voor ons?

Een ding werd de deelnemers aan de studiedag duidelijk: Christine Mallouhi valt moeilijk in te delen in de ons bekende categorieën. Op de vraag waar zij nu eigenlijk heen wil, naar de bekering van moslims of naar de inzet van een betere wereld, antwoordde zij: "Ik acht mijzelf een evangelical en vind het belangrijk het goede nieuws van Jezus door te geven, ook aan moslims. Daarbij ervaar ik moslims als broeders en zusters die door God tot Hem zijn geschapen. Zou Hij niet ook onder hen aanwezig en aan het werk zijn? Wij mogen als volgelingen van Jezus klaar staan om te dienen in een geest van nederigheid en overgave."

Christine Mallouhi, Verklaar moslims de vrede, Ark boeken, 2002

Wout van Laar, “Verklaar moslims de vrede” Verslag Studiedag op 30 januari 2004 in Amersfoort