In: Centraal Weekblad, 14 mei 2010
Veelkleurig getuigen vandaag. Eeuwfeest wereldzendingsconferentie 1910
De interculturele viering op het Opwekkingspodium op pinksterzaterdag is een uniek stukje samenwerking van vijf kerkelijke koepelorganisaties. Op royale uitnodiging van de Stichting Opwekking bereidden de Nederlandse Zendingsraad, de Evangelische Zendingsalliantie, de Raad van Kerken in Nederland, de Evangelische Alliantie en de organisatie van migrantenkerken SKIN deze viering eensgezind voor. Thema: ‘Veelkleurig getuigen.’
Eeuwfeest
Aanleiding is het eeuwfeest van de eerste wereldzendingsconferentie. In 1910 kwamen 1200 zendingsmensen uit Europa en Noord-Amerika in Edinburgh bijeen. In het verlangen naar meer eenheid in zending sloegen zij de handen ineen voor de evangelisatie van de niet-westerse wereld.
Edinburgh 1910 staat aan de wieg van de zendingsbeweging van de 20ste eeuw en van de oecumenische beweging. Er loopt een lijn naar de oprichting van de Wereldraad van Kerken in Amsterdam (1948). Maar ook ‘evangelicals’ met het Lausanne III Congres van Wereldzending in Kaapstad (oktober) vinden hun wortels terug in Edinburgh 1910. Deze bijeenkomst is niet denkbaar zonder de revivals in de 19de eeuw. Bovendien zijn de meeste leiders van de conferentie als John Mott gevormd in de internationale evangelische studentenbeweging, waar zending hoog op de agenda stond.
De thema’s van Edinburgh 1910 waren onder meer: het Evangelie brengen aan de niet-christelijke wereld, de kerk op het zendingsveld, zending en overheid, en samenwerking en bevordering van eenheid. Met alle beschikbare middelen wilde men het werk van zending effectief organiseren. De verwachtingen waren hoog gespannen. De door God gegeven kansen moesten benut worden.
Er valt op de conferentie af te dingen. Ten eerste, Edinburgh bracht maar een deel van het christendom van toen samen. Zending was vooral een zaak van blanke protestanten uit het Westen. Er was in Edinburgh niet één zwarte Afrikaan. Ook Latijns-Amerika lag buiten het gezichtsveld. Rooms-katholieken en Oosters-orthodoxen (ruim 60% van de christenheid) waren afwezig.
Ten tweede, wij zien nu hoe sterk zending toen was verstrengeld met het kolonialisme. Het christendom was als ‘religie van de westerse beschaving’ een exportartikel. De triomf van het christendom leek ophanden. Onthutsend is dat kort na 1910 miljoenen jongeren gemobiliseerd werden in de Eerste Wereldoorlog. In plaats van zich volgens de droom van Edinburgh eensgezind te wijden aan de zending, slachtten zij elkaar massaal af in de loopgraven van het christelijke Europa.
Onvoorziene ontwikkelingen
Toch proef je bij de deelnemers een ontluikende visie van een christelijke gemeenschap die de wereld zou omspannen; een wereldkerk met ruimte voor een niet-Europese inbreng. Wat de deelnemers hoopten en waarvoor zij gebeden hebben, gebeurde; maar op een manier die niemand had voorzien.
In 1910 werd Christus vooral met Europa en Noord-Amerika geassocieerd; een eeuw later is hij de Christus van de hele wereld geworden. Het gezicht van het christendom is onherkenbaar veranderd; maar dat gebeurde minder door de kanalen en beddingen die vanuit Edinburgh zijn gegraven. ‘Het meest effectieve instrument van de gedaanteverandering zouden niet de westerse zendingsorganisaties of instituties van welke soort ook zijn, maar veeleer een vreemdsoortig en soms onorthodox mengsel van inheemse voorgangers, profeten, catechisten en evangelisten, mannen en vrouwen die weinig of geen toegang hadden tot de zendingshoofdkwartieren en de rijkdom van dollars en pounds die de zendingsmachinerie draaiende hielden; in plaats daarvan hadden zij eenvoudig hun vertrouwen gezet op de transformerende kracht van de Heilige Geest’ (Brian Stanley).
De crisis van Europa betekende niet het einde van de zending. Het is fascinerend om te zien hoe het Evangelie over de wereld is gegaan. Er is vrijwel geen land ter wereld, of is wel ergens een christelijke gemeenschap. Terwijl in de vroegere thuislanden van de zending veel kerken moesten sluiten, zijn in de oude zendingsgebieden veel kerken explosief gegroeid. Vaak zonder dat er buitenlandse zendelingen actief waren. De kerken in China kwamen tot bloei, tegen de gruwelijke verdrukking in. Tweederde van alle christenen leven in Afrika, Latijns-Amerika en Azië. Het Afrikaanse christendom is geen exotisch fenomeen in een donker deel van de wereld, maar geeft de wereldkerk een nieuw gezicht. Afrikaanse zendelingen komen deze kant op ‘om het Evangelie terug te brengen naar de spirituele Sahara van Europa’.
De wereldkerk in eigen land
De verschillen tussen 1910 en 2010 zijn groot. Honderd jaar geleden was Nederland even christelijk als blank. Het grote verschil met toen is dat de christenheid van Nederland niet langer wit, maar ongekend veelkleurig is. Ons land telt 800.000 migrantenchristenen. Op een doorsnee zondag kom je in Amsterdam meer migrantenchristenen tegen op weg naar een van hun samenkomsten, dan witte Nederlanders op weg naar hun kerkgebouwen. De lofprijzing wordt aangeheven in meer dan 85 vreemde talen. Dat willen wij samen vieren. Met Pinksteren willen wij zichtbaar maken dat het lichaam van Christus een multicultureel gezicht heeft.
In 1910 legden christenen hun verschillen opzij. Zij vonden elkaar in een diep verlangen naar meer eenheid in zending. Er leefde een sterk gevoel van urgentie: nú was het moment om zich samen door Gods Geest te laten meetrekken in nieuwe wegen van getuigenis. Honderd jaar na Edinburgh vinden christenen uit allerlei tradities en achtergronden elkaar opnieuw. Je merkt het om je heen. Het verlangen groeit om samen te staan in de ene zending. Nu traditionele instituties verbrokkelen en kerkmuren poreus blijken, vallen oude tegenstellingen weg. Samen zoeken wij naar het kairos-moment van vandaag: weten wij te onderscheiden wat in de crisis waarin de wereld zich bevindt juist nu gezegd en gedaan moet worden? In een verharde samenleving waarin mensen en groepen elkaar uitsluiten en stigmatiseren, mogen christenen het verschil maken.
Het is een uitdaging en voorrecht deel uit te maken van een uniek World Wide Web, waarin de rijkdom van ontelbare tradities en culturen is samengebracht. In het lichaam van Christus zijn etnische tegenstellingen overbrugd; samen groeien wij toe naar Hem die het Hoofd is. Het zou kunnen zijn dat de ontmoeting met de kerken van het Zuiden de vermoeide kerken van het Noorden injecteert met nieuwe visie en hoop. Eensgezind strekken wij ons uit naar de Geest van Pinksteren: alleen hij kan verlamming en depressiviteit doorbreken en de kerken terugbrengen bij haar eerste liefde.