| Uit: Centraal Weekblad, door Drs. Wout van Laar |  |
 |
|
Evangelie pelgrimeert de wereld over: |
|
Het christendom is geen westerse religie meer. Na Jeruzalem, Rome, Constantinopel en Noord-Europa is nu het Zuidelijk halfrond het centrum. In deze rondreis in de afgelopen 2000 jaar stelde elke cultuur nieuwe vragen aan het christendom. En de zendingsgebieden van vroeger zijn nu zelf zendende gebieden geworden. Hoe het Weste hiermee om kan gaan is 26 september het thema van de landelijke conferentie ‘The Sout moving North' van de Evangelische Zendingsalliantie (EZA) en de Nederlandse Zendingsraad (NZR).
In 2002 verscheen een spraakmakend boek van de religiewetenschapper Philip Jenkins, The Next Christendom: The Coming of Global Christianity . Dat bracht een discussie op gang over de krachtige opkomst van het nieuwe christendom van het Zuiden. De Schot Andrew Walls vroeg al aandacht voor de betekenis van deze diepingrijpende verschuivingen toen Jenkins nog in de kinderstoel zat. Walls, theoloog en historicus, was in de jaren vijftig zendeling als zendeling werkzaam in Sierra Leone en later in Nigeria. Hij combineert een enorme kennis van de wereldwijde kerk met een diepzinnige visie en was een van de eerste geleerden die de ontwikkelingen signaleerde en bestudeerde. ‘Andrew Walls is een pionier', zegt de Afrikaanse theoloog Lamin Sanneh. ‘Als een van de weinigen voorzag hij dat het Afrikaanse christendom geen exotisch en curieus fenomeen is in een donker deel van de wereld, maar dat het de toekomst van het christendom zou stempelen.'
Walls noemt het kenmerkend voor het christendom dat het zich verplaatst van cultuur naar cultuur. Het neemt een cultuur in bezit, dan verdwijnt het naar andere gebieden. Verlies van territorium vond meestal niet plaats aan de randen, maar in het centrum. ‘Jeruzalem was het eerste middelpunt, tot de Romeinen het verwoesten. Toen kwam Rome, tot het moment dat de vandalen het plunderden; Constantinopel werd het brandpunt tot moslims het onder de voet liepen; Noord-Europa nam de functie van bakermat over tot het scepticisme van de Verlichting het hart uit zijn erfenis wegsneed.' Maar bij ieder keerpunt wist het evangelie te ontsnappen. Het Woord ging zijn eigen gang en wist in de neergang de oversteek te maken naar een dan toe onbekende cultuur. Walls ziet dit ‘pelgrimage principe' zich in de geschiedenis van het christendom steeds weer voordoen.
In de Efezebrief ontdekte Walls dat iedere cultuur iets nieuws toevoegt aan het verstaan van Jezus Christus, zodat de volheid van Christus (Ef. 4: 13) zichtbaar wordt, naarmate wij de rijkdom van onze verschillende gemeenschappen tezamen brengen. Iedere cultuur stelt weer andere vragen aan het evangelie. Nieuwe antwoorden op deze vragen werpen nieuw licht op de betekenis van Christus. De kerk van de tweede eeuw stelde filosofische vragen die nooit zouden zijn opgekomen bij de Joden in Jeruzalem. De belijdenis van Nicea (4 de eeuw) is daar de vrucht van. Vandaag stelt Afrika vragen over toverij en geesten die wij als kinderen van de Verlichting niet weten te beantwoorden. Misschien leidt dat straks tot een dieper verstaan van de overwinning van Jezus over satan en de machten van het kwaad.
Bekering
In steeds weer andere contexten ontdekt men de waarheid en bevrijdende kracht van het evangelie. Dat is wat wij vandaag zien gebeuren. Van ons wordt onverminderd gehoorzaamheid gevraagd aan de zendingsopdracht. Wel maakt Andrew Walls daarbij scherp onderscheid tussen ‘proselitisme' en ‘bekering'. Proselitisme is erop gericht de ander te maken zoals wij zijn. Bekering betekent dat je met heel je cultuur, met heel je hebben en houden op Christus wordt gericht, je naar hem leert toekeren.
Walls ziet de moderne zendingsbeweging als een specifiek product uit het tijdperk van de expansie van Europa, van de verbreiding van zijn beschaving en vooruitgang. Binnen dat raamwerk heeft zij veel betekend, maar binnen de sterk veranderde context functioneert zij heel beperkt. ‘De condities die de beweging voortbrachten zijn gewijzigd en de Heer van de geschiedenis heeft daar zijn hand in. En de kerk zelf is onherkenbaar veranderd door alles wat de zendingsbeweging heeft losgemaakt.'
Ook de Peruaanse Baptist Samuel Escobar bepleit vernieuwing van de missionaire beweging, vanuit Latijns-Amerikaans perspectief. Na tientallen jaren als invloedrijk ‘evangelical' theoloog hele generaties studenten te hebben gevormd, is hij docent aan het Baptistenseminarie in Madrid en aan een seminarie in Pensylvannia. Escobar, die talloze publicaties schreef, voorziet dat zending in de toekomst zich zal voordoen als zending van onderaf. Dit staat in contrast met traditionele zendingsvormen die van bovenaf kwamen, van rijk naar arm, vanuit een positie van militaire, financiële en technologische macht. ‘Wij gaan weer terug naar de patronen van Jezus en de vroege kerk.'
Enthousiast is Samuel Escobar over de mobilisatie van de Latijns-Amerikaanse kerken in de onvoltooide taak van de wereldzending. Zelf nam hij deel aan het grote Ibero-Amerikaanse congres (Comibam) dat eind 2006 in het Spaanse Granada plaats vond.
Niet minder dan tweeduizend Latijns-Amerikanen waren voor de gelegenheid overgevlogen. Uit dankbaarheid voor wat God Latijns-Amerika in het verleden heeft geschonken, wil men andere volken laten delen in de rijkdom. Escobar wijst erop dat momenteel meer dan 7.500 Latino's als zendelingen werkzaam zijn over heel de wereld, waarvan een deel in Europa is neergestreken. En dan hebben we het nog niet over de talrijke Latijns-Amerikaanse migranten en hun gemeenschappen die het evangelie spontaan in hun nieuwe woonomgeving verspreiden.
Alleen al in Europa schat men het aantal legale en illegale immigranten op drie miljoen. Als slechts een tien procent van hen praktiserende christenen zouden zijn, zou deze groep volgens Escobar het potentieel kunnen van een nieuwe missionaire presentie die vol belofte is voor het slinkende Europese christendom. En datzelfde geldt van de talrijke Afrikaanse diaspora gemeenschappen in Europa.
Samuel Escobar constateert dat de Europese kerken te weinig op de hoogte zijn van de missionaire dynamiek van de niet-westerse kerken. Het verdriet hem dat traditionele zendingsorganisaties in het Westen zich vaak blijven vastklemmen aan verouderde structuren. Pasklare recepten heeft hij niet. ‘Alvorens praktische adviezen te willen horen over wat moet worden gedaan, is het noodzakelijk om in relatie tot de situatie van vandaag in openheid naar de Geest met elkaar de bijbelse modellen van zending opnieuw te bekijken.'
Andrew Walls en Samuel Escobar zijn twee van de sprekers op de landelijke conferentie van NZR en EZA over ‘The South moving North – Klimaatverandering in de wereldkerk', 26 september in Utrecht, inlichtingen: NZR tel. 030-8801760 , www.zendingsraad.nl
Wout van Laar, ‘Evangelie pelgrimeert de wereld over: Christendom inmiddels een niet-westerse religie,' Centraal Weekblad , 21 september 2007