Friesch Dagblad, door Drs. Wout van Laar
Zending moet helemaal anders

Met de film An Inconveniant Truth (een ongemakkelijke waarheid) heeft Al Gore heel wat losgemaakt. In de christelijke kerk wereldwijd is zich ook een ‘klimaatverandering' aan het voltrekken. Het lijkt erop dat veel christenen zich dit niet realiseren. Het kerkelijk bedrijf draait door volgens de oude schema's, alsof er niets veranderd is. Komende week is in Nederland een grote zendingsconferentie over het thema.

Wout van Laar

De wind is gedraaid en waait krachtig vanuit het Zuiden. Terwijl in het Noorden de traditionele kerken vaak worstelen om te overleven, zijn in het Zuiden veel nieuwe kerken explosief gegroeid. Het zwaartepunt van het wereldchristendom heeft zich definitief verplaatst van het Noordelijk naar het Zuidelijk halfrond. De kerk van de 21ste eeuw is die van Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Er vinden ingrijpende verschuivingen plaats binnen de christenheid die een appel doen op de ‘historische' kerken van Europa. Met vreugde mag worden erkend: Christus, die zo lang is geassocieerd met Europa en Noord-Amerika wordt vandaag kenbaar als de Christus van de hele wereld.

Verspreid over Nederland zijn er inmiddels honderden migrantenkerken en 800.000 migrantenchristenen. Deze werkelijkheid biedt de kerken van het Westen unieke kansen om de wereldkerk op eigen bodem te ontmoeten. De oude Europese kerken zien zich geconfronteerd met nieuwe gezichten van christendom om de hoek van hun eigen kerkgebouwen. Zij worden uitgedaagd door tot nu toe onbekende uitdrukkingen van christelijk geloof, vanuit de hele wereld. Ongewone Afrikaanse, Braziliaanse en Chinese vormen van christendom geven kleur aan multi-etnische steden als Rotterdam, Madrid en Londen.

Dit beeld van Rotterdam staat niet op zichzelf. De veelheid van migrantenkerken in onze Europese steden weerspiegelt de sterk veranderende situatie op mondiale schaal. Kerken en zendingsorganisaties zijn zich te weinig bewust dat het christendom opnieuw een niet-westerse religie is.

Door deze verschuivingen is het raamwerk waarbinnen ‘zending' plaatsvindt, compleet veranderd. Het traditionele model veronderstelde de beweging van noord naar zuid, van rijk naar arm, van de centra van de macht naar de periferie, van boven naar beneden. De ‘zendeling' vertegenwoordigt de rijke wereld en draagt een bundel met geld en projecten mee.

Vandaag gebeurt het omgekeerde: de hoofdstroom van de missionaire beweging gaat van zuid naar noord en van zuid naar zuid, van de arme naar de rijke wereld, vanuit de marges naar de centra van de macht, van onderaf naar boven. Het is voornamelijk door de enorme migratiestromen over de wereld dat het evangelie wordt verspreid. Doorgaans gebeurt dit spontaan, ongecontroleerd en buiten onze organisatiestructuren om. We kunnen denken aan de missionaire aanwezigheid van migrantenkerken in West-Europa. Maar ook ziet Europa zich geconfronteerd met tal van zendingsinitiatieven uit Afrika, Latijns-Amerika en Azië. In de marges van de wereld en vanuit een context van armoede ontstaan ons onbekende vormen van zending en getuigenis.

Ook in Europese steden worden vitale vormen van ‘zending' en ‘kerkplanting' voornamelijk zichtbaar vanuit de marges. In de periferie van onze steden in hun etnische verscheidenheid ontwikkelen zich nieuwe vormen van christendom, die, vroeg of laat, wat over is van het ‘oude' christendom van nieuwe impulsen voorzien. Zo fungeert de stad opnieuw als een broedplaats voor spirituele en sociale vernieuwing.

Ontkenning

De ‘historische' kerken lijken er niet echt klaar voor om creatief in te spelen op de nieuwe verhoudingen binnen de wereldkerk. Zendingsorganisaties vertonen de neiging om de gevolgen van de nieuwe ontwikkelingen te ontkennen. Willen wij als kerken en missionaire organisaties op de toekomst voorbereid zijn, dan zullen wij het oude zendingsbeeld achter ons moeten laten ten gunste van nieuwe missionaire modellen.

Met ons verstand weten wij dat het Westen niet langer de toon aangeeft en de kerken van het Zuiden hun eigen weg gaan. Het probleem is dat wij in diepere lagen van onze ziel deze omslag nog lang niet hebben meegemaakt.

Velen kunnen zich bij ‘zending' alleen maar voorstellingen maken volgens het oude zendingsbeeld. Dat geldt zowel voor gelovigen die zich nog enthousiast bewegen binnen traditionele vormen van zending, als hen die zich krachtig afzetten tegen ‘zending' door die activiteit steevast te vereenzelvigen met ‘zieltjes winnen' en het opleggen van het eigen westerse gelijk.

Dynamiek

Christenen uit het Zuiden roepen ons op om naast hen te staan in de verkondiging van het evangelie en in de inzet voor een rechtvaardiger wereld. Het is tijd om de hand aan de ploeg te slaan met het oog op onze gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de toekomst. Ook vandaag hebben mensen er recht op om het evangelie te horen. Wij mogen ons openstellen voor de dynamiek van de missionaire beweging vandaag, zoals die zuid-zuid en zuid-noord gaat. De missionaire beweging wordt qua vitaliteit gedragen door de kerken van het Zuiden. Slagen de oude instituties van zending er niet in snel op de ontwikkelingen in te spelen, dan worden zij irrelevant. De bedding van de zendingsbeweging heeft zich verlegd. En het werk van de Geest zal zich via andere netwerken voortzetten in nieuwe en ongedachte patronen van interkerkelijke samenwerking.

Wout van Laar, ‘Zending moet helemaal anders,' Friesch Dagblad , 25 september 2007