Uit: Wereld en Zending, door Drs. Frans Dokman
Christenen onder elkaar Een reactie, Wereldzendingsconferentie in Athene

In het volgende deel ik iets van mijn ervaringen van de wereldzendingsconferentie in Athene vanuit mijn achtergrond als directie- medewerker van bet Nijmeegs Instituut voor Missiologie. Tevens ben ik algemeen secretaris van de International Association for Mission Studies (lAMS). Dit is een oecumenische vereniging van missie- en zendingswetenschappers met zevenhonderd leden wereldwijd. Vanuit die laatste hoedanigheid was ik uitgenodigd voor de conferentie.

Wat raakte mij bij de conferentie? Veel.

• Mij raakte het besef aanwezig te zijn bij een conferentie waarin Hendrik Kraemer ooit, in Tambaram, zo'n belangrijke rol vervulde met zijn publicatie Christian Message in a Non-Christian World.
• Het raakte me een conferentie bij te wonen van de Wereldraad van Kerken, waaraan Visser van 't Hooft zo'n input gaf.
• Als katholiek voelde ik vreugde dat de tijd rijp is voor een officiële afvaardiging van de katholieke kerk, vreugde om de open manier waar- op de bisschoppen aan bet gesprek deelnamen.
• Mij raakte de zichtbare weerspiegeling in de gezichten van de deel- nemers van de groei van het wereldchristendom in bet Zuiden.
• Ook maakten diepe indruk de levende ontmoeting tijdens workshops en bijbelstudies en bet gevoel van verbondenheid tussen de deelnemers tijdens de vieringen.
  
  

Nu ik, verder in de tijd, wat meer afstand neem, zijn er punten die me tot nadenken stemmen.

De wereldzendingsconferenties komen voort uit het verlangen naar een grotere samenwerking tussen de zendingsgenootschappen. Edinburgh 1910 was een eerste inspanning van de kerken van de reformatie om tot een gezamenlijke visie te komen op zendingsvraagstukken. Het begin van de oecumenische beweging.

Bijna honderd jaar later is die beweging multicultureel geworden. De diversiteit van denominaties die in 1910 al bestond, is vergroot door de inbreng vanuit alle continenten. Deze inbreng was duidelijk merkbaar tijdens de plenaire presentaties. Vanuit verschillende contexten gaven zendelingen uit het Zuiden uitdrukking aan hun ervaringen met heling, verzoening en verbinding met de Heilige Geest. Veel voorbeelden van werken met heling op zowel persoonlijk als maatschappelijk niveau passeerden de revue. De vertegenwoordigers van de verschillende kerken, met ieder hun eigen verstaan van heling, verzoening en openbaring van de Heilige Geest, kwamen aan het woord.

Er werd echter in mijn ogen onvoldoende gelegenheid geboden en genomen om tot een werkelijke dialoog te komen. Na de plenaire bijeenkomsten werd slechts korte tijd gegund voor een gedachtewisseling. Dat is nog begrijpelijk met een grote groep. Voor de bespreking van het eindrapport van de conferentie werd echter wel zeer weinig voorbereidingstijd gegeven, en opmerkingen van deelnemers konden onvoldoende worden verwerkt. Ook binnen workshops kwamen de- batten in mijn ervaring niet tot leven. Mijn indruk groeide dat organisatoren en deelnemers bang waren voor een discussie -een verschijnsel dat me vanuit de IAMS bekend voorkomt.

Hoewel het Zuiden nog ondervertegenwoordigd is, begint IAMS naast oecumenisch ook multicultureler te worden. De diversiteit groeit, en daarmee nemen ook de verschillende gezichtspunten toe. Binnen de IAMS heerst vaak nog een cultuur van politieke correctheid, en bestaat er angst om wezenlijk met elkaar in discussie te gaan. De inzet van een discussie is niet de grote kerkelijke, theologische en contextuele verscheidenheid bij elkaar te brengen. Het gaat er wel om tot een levendige dialoog te komen, een inspirerende discussie waarin je herontdekt waar je voor staat. Juist de ingezette groei naar een multicultureler christendom biedt een goede reden om te laten horen wat je overtuigingen en standpunten zijn.

Op het punt van multicultureel christendom en de 'wijze van aan- geven waar je voor staat' wil ik ingaan door met u een observatie te delen van binnen de katholieke kerk.

Toekomstverwachtingen

In 1974 sprak de Zwitserse missioloog Walbert Buhlmann in zijn boek Es kommt die dritte Kirche de verwachting uit dat het aandeel van de christenen in de wereldbevolking in bet jaar 2000 gehalveerd zou zijn tot zestien procent. Belangrijkste reden voor deze halvering was volgens Buhlmann de bevolkingsexplosie in de oosterse, vooral niet-christelijke landen. In de jaren zeventig en tachtig had zijn boek grote invloed op de theologie en spiritualiteit van missionaire werkers in West-Europa. 10 Als aanhangers van het tweede Vaticaanse Concilie waren zij ervan overtuigd dat bet een kwestie van tijd zou zijn dat vrouwen zouden warden toegelaten tot het priesterschap, en de hiërarchie in de katholieke kerk zou verminderen.

Anno 2005 weten we dat het wereldchristendom niet is afgenomen, maar juist iets is toegenomen. Dit is vooral te danken aan de sterke groei van het christendom in niet-westerse landen. De Amerikaanse godsdienstwetenschapper Philip Jenkins verwacht dat die groei onverminderd zal doorzetten. Een groot deel van de landen met de grootste bevolkingsgroei in de komende decennia is overwegend christelijk of heeft grote christelijke minderheden.

Terwijl Europa in snel tempo verder seculariseert, verschuift het zwaartepunt van het christendom naar het Zuiden. Ook de katholieke kerk mag, met uitzondering van Europa, groei verwachten.

Binnen de katholieke kerk wordt op dit moment gesproken over een nieuwe contrareformatie. De eerste contrareformatie, u weet het, staat voor het herstel van de oude katholieke dogma's en de rooms-katholieke hiërarchie in geheel Zuid-Europa in de zestiende eeuw.

De huidige contrareformatie binnen de Rooms- Katholieke Kerk wordt gestimuleerd door de katholieke kerken in het Zuiden. Zij huldigen veelal traditionelere opvattingen over kerkelijke hiërarchie en moraal. Er is een numerieke meerderheid van het Zuiden in de katholieke kerk. Het is een kwestie van tijd dat die meerderheid en de conservatievere opvattingen zich binnen het Vaticaan zullen openbaren en vertaald zullen worden in beleid. De katholieke kerk verandert, echter niet in de richting die Europese missionaire werkers veelal voor ogen hadden, maar juist in een traditionelere richting. Wanneer het moment van een zwarte paus daar is, voert deze bijna zeker een sterk behoudend Pontificaat.

Het debat tussen Noord en Zuid vindt binnen de katholieke kerk plaats. Een voorbeeld daarvan is een conferentie van katholieke missiologen, vorig jaar in Bolivia. Een discussie ging over het celibaat. Afrikaanse missiologen waren veelal v66r het celibaat, en westerse missiologen begonnen kanttekeningen te plaatsen. In de discussie ging het bij tijd en wijle stevig toe. Iedereen bleef echter on speaking terms. Er was geen consensus, maar iedereen ervoer hoe belangrijk het was te communiceren over deze kwestie, juist wanneer een dergelijk gesprek moeilijk ligt. En: 'we zijn toch katholieken onder elkaar?'

Angst voor discussie?

Binnen de Wereldraad van Kelken en de wereldzendingsconferenties is de numerieke meerderheid van christenen ook zichtbaal. en is er ook een beweging ingezet naar hervorming. Een voorbeeld. ook merkbaar in Athene, is dat christenen uit het Zuiden gemakkelijker omgaan met genezingen en geesten, waar de westerse christenen kritischer zijn. Een ander voorbeeld is het thema homoseksualiteit. dat bij de anglicanen de afstand tussen Noord en Zuid toonde. Ook dat heb ik tijdens de conferentie in de context van heling en verzoening niet horen noemen. Dat ligt blijkbaar te gevoelig. Er is net als bij de IAMS. angst voor een discussie met mensen van een andere denominatie. Begrijpelijk, maar jammer. want het is juist kenmerkend voor missie en zending de spanning vol te houden tussen het toegewijd zijn aan het eigen geloof en het openstaan voor het geloof van anderen.

Behoefte aan openheid

Deze houding hebben we binnen missie en zending de komende decennia nodig. Philip Jenkins voorspelt namelijk een nieuwe zestiende eeuw vol godsdienststrijd, ook binnen het wereldchristendom. Het is dan te verwachten dat binnen de debatten coalities gaan ontstaan tussen conservatieven uit Noord en Zuid versus coalities van progressieven uit Noord en Zuid. Of allianties tussen missiologen van verschillende denominaties uit dezelfde cultuur. Verbindingen die uitstijgen hoven culturen of denominaties kunnen een enorme dynamiek geven aan missie en zending en bijdragen aan de zoektocht naar antwoorden op gemeenschappelijke vragen .

Het is van belang dat wereldzendingsconferenties ruimte blijven scheppen voor debatten en ontmoetingen tussen zendingswerkers, en de dialoog bevorderen tussen kerk en theologie in Noorden Zuid. Het is belangrijk te communiceren over kwesties, juist wanneer een dergelijk gesprek moeilijk ligt, want "we zijn toch christenen onder elkaar?”

_______________________________________________

Noten

1) Frans Wijsen, 'Op zondag willen wij onszelf zijn', in: C. Hermans (redactie) , Is er nog godsdienst in 2050?, Bundel, 2003.

2) Philip Jenkins, The next Christendom. The coming of Global Christianity, New York . 2002.

Drs. Frans Dokman is werkzaam op bet Nijmeegs Instituut voor Missiologie (NIM) en is secretaris-generaal van de International Association for Mission Studies. Zijn onderzoek betreft religie en intercul turele bedrijfscommunicatie.

Drs. Frans Dokman, Wereld en Zending, Christenen onder elkaar, een reactie, Wereldzendingsconferentie in Athene, 2005, no 4, p. 102-105