| In: Centraal Weekblad, door Drs. Wout van Laar |  |
|
Opstanding raakt het dagelijkse leven van de gelovige
|
 |
|
TIn het westers christendom is het opstandingverhaal vaak vanuit de rede bekeken: hoe kan iemand 'echt' uit de dood opstaan? De wereldkerk beleeft de doorbreking van de dood veel meer uit gevoel en in verwondering. Lijden en opstanding zijn in Europa ook sterk in het vlak van de verzoening getrokken. Misschien kan de manier waarop men elders de opstandingverhalen leest ons helpen om ook andere aspecten aan Pasen te ontdekken, stelt Wout van Laar
.
Juist bij het geloof in de opgestane Heer komt naar voren dat men buiten Europa weinig heeft met de vraagstellingen van de westerse theologie. Geldt de historisch-kritische methode hier nog vaak als de enige erkende methode van bijbeluitleg, in Latijns-Amerika en Afrika zijn christenen niet vertrouwd met de vooronderstellingen van de Verlichting. Zij kijken met heel andere ogen naar de bijbeltekst en ontdekken nieuwe perspectieven op de bijbelverhalen. Zij vinden de eigen verhalen daarin terug en ontmoeten de Opgestane Heer middenin de concrete realiteit van alledag. Daarbij leggen zij andere accenten dan wij gewend zijn.
Broeders
Illustratief is de manier waarop Pasen in de jaren zeventig werd beleefd in Solentiname (Nicaragua). Vroeg in de morgen komen de boeren samen in het feestelijk getooide kerkje aan het meer. De voorganger Ernesto Cardenal leest het opstandingverhaal volgens Matteüs. De aanwezigen geven hun commentaar.
Voorganger: ‘Vaak is de verrezen Jezus in de hemel gezet, in het hiernamaals. Zo kan alles op aarde blijven zoals het was: het onrecht blijft gewoon bestaan en er zullen armen blijven Maar hij is op áárde opgestaan. “Hij die dood was gaat jullie voor naar Galilea, daar zullen jullie hem zien”. Zo is hij vandaag ook hier in Solentiname. Treffend is dat de leerlingen hier voor het eerst door Jezus zijn broeders worden genoemd.'
Esperanza : ‘Zij hebben Jezus gedood omdat hij streed voor bevrijding van verdrukten. Allen die sterven voor de vrijheid zullen als zijn broeders opstaan.'
Bosco : ‘Betekent de opstanding die Jezus aankondigt dan niet dat er op een dag, dankzij de vooruitgang van de wetenschap, een volmaakte samenleving zal zijn waar de dood is overwonnen?'
William : ‘De opstanding is een nieuw leven, niet de voortzetting van dit leven. Het is niet wat die ongelukkige rijkaard uit Californië dacht, die zich bij zijn sterven voor veel geld liet invriezen om later, als de wetenschap zover zou zijn, weer te ontdooien en op te staan.'
Voorganger : ‘Het gaat er niet om ons leven te prolongeren, maar om het over te geven; dat hebben ook de martelaren van de bevrijding laten zien. Christus zegt dat alle doden de stem van de Zoon des mensen zullen horen en hun graven verlaten. Zij die het goede deden zullen opstaan en het leven ontvangen; zij die kwaad deden zullen worden veroordeeld.'
William : ‘Christus zegt dat wie straks wil opstaan, bereid moet zijn om nu het leven af te leggen. En dat niet eenmaal, maar elke dag opnieuw. Hij gaf als voorbeeld de graankorrel, die alleen kan vruchtdragen als die eerst sterft.'
Niet alleen wordt de opstanding verbonden aan de moeizame strijd om recht voor de armen. Ook klinkt het besef door dat er geen verrijzenis is zonder lijden en offer.
Demonen
Ook in Afrika is het opstandinggeloof sterk betrokken op het dagelijkse leven. Meer nog dan in Latijns-Amerika lijkt de leefwereld daar aan te sluiten bij het bijbelse wereldbeeld. God kont tussenbeide op wonderbaarlijke en directe wijze. Verhalen van Jezus die zieken geneest, demonen uitwerpt en macht heeft over de dood, hoort men niet alleen; men kent die als deel van de eigen ervaring. De bijbelteksten functioneren aan de basis van de christelijke gemeenschappen en bewijzen daar hun kracht. Ook in de volksreligies is er sprake van alom aanwezige geesten en machten, die levenden en doden op tal van manieren beïnvloeden. De christen erkent hun bestaan maar vreest hen niet langer, want in zijn kruis en opstanding heeft Jezus over de machten getriomfeerd. Hij brengt uitredding in nood en pijn. Dit thema staat centraal in heel veel hymnen en liederen.
Een voorbeeld uit Transvaal: Jezus Christus is overwinnaar
Door zijn opstanding is hij overwinnaar:
Hij overwon magie, amuletten en tovermiddelen,
de duisternis van bezetenheid en vrees.
Als wij met hem zijn, zullen wij ook overwinnen.
Satan, de bittere tegenstander, is aan de ketting gelegd. In Tanzania bezingt een eigentijdse Anglicaanse hymne ‘Toen zag ik…', hoe de engelen neerdaalden uit de hemel om de oude draak te ketenen (Openb. 20):
Zij legden hem voor duizend jaar aan banden,
die duivelse satan die vandaag de volken op aarde bedriegt.
Nu, broeders en zusters, verijdel zijn streken vandaag
De slang heeft immers niet langer macht over ons.
De bewerkingen van bijbelteksten zijn talloos. De Ghanese componist Ephraim Amu verwoordt de hoop die hij put uit de opstanding van Jezus op grond van 1 Kor. 15 als volgt:
Wat voor vreugdevol nieuws is dit?
De Heer heeft in zijn kracht de dood verslagen
en de plaats van de doden opengebroken…
Er komt een dag waarop tranen zullen veranderen
in liederen van gejuich. Hoezee, hoezee!
Een populaire tekst in de Afrikaanse zendingspraktijk is het slot van Markus: ‘In mijn naam zullen zij demonen uitdrijven, ze zullen spreken in onbekende talen, met hun handen zullen zij slangen oppakken en als ze dodelijk gif drinken zal dat hun niet deren, en zij zullen zieken weer gezond maken door hun de handen op te leggen.'
De opgestane Heer autoriseert zijn volgelingen om de machten van het kwaad de baas te worden in zichtbare tekenen van zijn overwinning. Dat het ook wel eens goed mis gaat bewijst het lot van de voorganger die voor de ogen van zijn verzamelde gemeente jammerlijk verdronk, toen hij een demonstratie zou geven door evenals als Jezus over het water te gaan.
Triomfalisme
Bij alle kritische reserve die een westerse christen voelt, Afrika stelt vragen over toverij en geesten die wij als kinderen van de Verlichting niet weten te beantwoorden. Zouden de ervaringen en inzichten van de kerken daar ons niet kunnen brengen tot een dieper verstaan van de overwinning van Jezus over satan en de machten van het kwaad?
Ik herinner mij een toespraak van Zac Nyeringi, een Anglicaanse bisschop uit Oeganda, tot Europese zendingsmensen. Hij stelde de vraag of het evangelie in het Westen niet is gevangen geraakt onder de machten van kolonialisme en materialisme. De zwarte bisschop hield de kerkleiders voor om de laatste resten van triomfalisme op te geven en de werkelijkheid van Europa en de wereld te bekijken vanuit een nieuw paradigma: dat van het lege graf. De enige weg die leidt tot de overwinning van de gouden kalveren van Mammon en consumentisme is de terugkeer tot de Gekruisigde die leeft. Een kerk die niet bereid is achter Hem te komen die zijn leven aflegde voor anderen, is eerder een sta-in-de-weg voor het Evangelie dan een getuige daarvan. Hij die ons is voorgegaan naar Galilea transformeert ons leven en plaatst ons in zijn zending en in de dienst van de gerechtigheid.
In: Centraal Weekblad, 21 maart 2008, 56 ste jaargang, p. 14, door Drs. Wout van Laar