Impressies - 1

3 en 4 mei - Athene en Korinthe

Voor de Wereldzendingsconferentie begint, zijn Xander en ik een weekje op vakantie in Athene. Een grote stad, vol mensen en auto's, lawaai en drukte. Veel beton, en zomaar ineens ertussen stukken oud Athene, meer dan 2000 jaar oud.
Zo stonden we op 3 mei op de oude Agora, het marktplein, tegen de Areopagus aan. Dan loop je over stenen waarover Paulus ook gelopen heeft. Een vreemde gewaarwording… De wijsgeren hadden het nog niet zo gek bekeken: ze kwamen bij elkaar om te discussiëren in de Stoa, een zuilengalerij, waar het heerlijk koel is.

En 4 mei bezochten we Oud Korinthe, nog meer oude stenen, maar je kunt je goed oorstellen hoe het er in die tijd heeft uitgezien.

Afgelopen zondag werd hier Pasen gevierd (Orthodox Pasen valt niet op dezelfde datum als bij ons). We waren in een kerk vlakbij het hotel. Afgeladen vol, de mensen stonden tot in het portaal. Middenin de nacht gaan alle lichten uit. Dan komt de priester binnen met drie grote kaarsen en roept: Christos anesti (Christus is opgestaan). Iedereen steekt zijn/haar kaars aan. De klokken beginnen te luiden. In optocht gaat iedereen met de brandende kaars naar buiten. Nog eens klinkt het dan "Christos anesti!!!", en via de geluidsinstallatie schalt dat door de stad. Sommige jongeren steken vuurwerk af. Ze zullen het weten, niemand kan eromheen: Christus is opgestaan!
Als de dienst is afgelopen, gaat iedereen met de brandende kaars naar huis om ook daar het Licht aan te steken. Indrukwekkend: overal zie je mensen met brandende kaarsen lopen. De volgende dag zien we op de trolleybussen behalve het nummer van de lijn en de bestemming ook staan: Christos anesti! Dat blijft er de hele week staan.
Op zondag groeten de mensen elkaar (gewoon op straat of bij het instappen van de bus tegen de chauffeur) met "Christos anesti!" (Christus is opgestaan). De reactie is dan: "Alithos anesti!" (Hij is waarlijk opgestaan!") We hebben het meerdere keren gehoord terwijl we in de stad waren.

Het zet mij aan het denken. Aan de ene kant: Veel mensen gaan hier met Pasen naar de kerk zoals bij ons met Kerst. Het hoort er gewoon bij, net als het Kerstdiner. Je ziet (en ruikt) op eerste Paasdag ook in de hele stad de lammeren die aan het spit boven de barbecue geroosterd worden waar de hele familie van mee eet.
Aan de andere kant heeft het wel wat: de hele stad, iedereen zal het weten: Christus is opgestaan! Dat blijft niet binnen de muren van de kerk, het schalt over de hele stad…

naar boven

_____________________________________________

Impressies - 2

Dinsdag 10 mei 2005

We zijn allemaal ingedeeld in “huisgroepen”, groepen van hooguit tien mensen, die 's morgens voor bijbelstudie bij elkaar komen en 's avonds nog eens om terug te kijken op de dag en vooruit te kijken naar de volgende dag. In mijn groep zitten: een Duitse studente, een vrouw die diaken is in de Anglicaanse kerk in Argentinië, een man uit Engeland, een vrouw uit de Filippijnen, een man uit Kiribati (een eiland in de Stille Oceaan), een man uit Uruguay, een Russisch Orthodoxe priester en ik uit Nederland. Vanmorgen begonnen we met een bijbelstudie naar aanleiding van Ezechiël 37. Dat gedeelte gaat over het dal vol uitgedroogde beenderen, die door God tot leven worden gewekt. We volgen een methode waarbij we heel aandachtig met elkaar lezen en elkaar vertellen wat ons treft, welke boodschap we ‘meenemen' en met elkaar bidden voor dingen die met het gedeelte te maken hebben. Niet discussiëren, maar vooral goed naar elkaar proberen te luisteren en elkaar proberen te verstaan.

Juist omdat we zo verschillend zijn, is dat heel goed. Vanmorgen raakte één opmerking mij diep. Iosua uit Kiribati zei dat de tekst “O HEER, U weet het” hem speciaal trof. Hij vertelde erbij waarom: “Deze tekst troost mij. In Kiribati hebben wij heel direct te maken met de opwarming van de aarde. Het eiland ligt heel laag, en nu de zeespiegel stijgt, merken we dat meteen. We proberen dat duidelijk te maken aan anderen in de wereld, maar het lijkt wel alsof niemand ons hoort, horen wil. Dat maakt ons hopeloos, wanhopig. Maar ook als niemand luistert, dan luistert God. God weet of uit de dode beenderen leven kan komen – ook al zien wij niets dan droge botten, uitgedoofde hoop en afgesneden mogelijkheden, dan nog is God in staat om leven te geven.” In Nederland/Europa horen we veel over de opwarming van de aarde.

En half gekscherend zeggen we soms: “over honderd jaar gaan we met vakantie naar Amersfoort aan zee.” Voor Iosua is het een werkelijkheid waar hij elke dag mee te maken heeft. Zijn land, het eiland waar hij geboren en getogen is, waar hij en zijn familie leven, dreigt met de dag verder onder het water te verdwijnen. Leven wij in Nederland gewoon door, alsof er niets aan de hand is? Wat voor gevolgen heeft dat aan de andere kant van de aardbol? Voor Iosua en zijn kinderen? Na de bijbelstudie begon de openingsdienst van de conferentie. Van alle kanten kwamen groepen in optocht naar het strand. Vanuit zee kwam een boot aan, met een groot kruis, geschonken door de Kerk van Jeruzalem. Het bestaat uit allemaal kleine stukjes olijfhout, van bomen die zijn gerooid om plaats te maken voor de muur om de Palestijnse gebieden. Palestijnse christenen uit Bethlehem maakten het. Het wordt neergezet en later meegedragen naar de tent voor de vieringen.

Na de openingswoorden trekken we zingend achter het kruis aan naar die tent. “Kom Heilige Geest, maak heel en verzoen!” “Vrede, shalom, sauidi, a paz!” Samen bidden we het Onze Vader, ieder in zijn/haar eigen taal. We zingen in het Engels, het Frans, het Grieks. Samen, verschillend, maar één. Bij het uitgaan van de dienst krijgen we allemaal een klein kruisje mee van olijfhout – ook van gerooide bomen... Wat moet er veel heel gemaakt worden in deze wereld, wat is er veel dat verzoend moet worden! Daarna volgen toespraken. Welkom aan iedereen. Dit is de dertiende Wereldzendingsconferentie, voor het eerst in een land waar de Oosters Orthodoxe Kerk de grootste is. Dat is een historische stap. De Aartsbisschop van Athene en heel Griekenland spreekt ons toe. Hij begint met de groet van Pasen: Christos Anesti! (Christus is opgestaan). De conferentie is begonnen.

Agios Andreas, 10 mei 2005, Janneke Doornebal

naar boven

___________________________________________________

Impressies - 3

woensdag 11 mei

De dagen vliegen voorbij. Het programma is heel vol. 's Morgens begint het al vroeg: vanaf 7.15 uur is er ontbijt. Juist tijdens de maaltijden en de pauzes zijn er de ontmoetingen met mensen van over de hele wereld. Kort maar hevig. Bijvoorbeeld tijdens de koffie, met een Heilssoldaat uit Mizoram, een provincie in het Oosten van India, waar bijna 100% van de bevolking actief christen is. Heel anders dan andere provincies van India, ook economisch en sociaal. De verschillen tussen rijk en arm zijn niet groot. Iedereen heeft recht op een stuk grond, men draagt zorg voor elkaar. Ook de vluchtelingen, vooral veel uit Nepal, krijgen een plek in de samenleving waar ze mogelijkheden van bestaan hebben.

Om 8.15 begint de bijbelstudie. Daarna om 10 uur de morgen "worship", een korte viering, telkens vanuit een andere kerkelijke traditie opgezet. Morgen mag ik een tekst lezen in de dienst die door de kerk van Zuid-India is georganiseerd.
Overigens zijn grote delen van de conferentie live te volgen via de website van de Wereldraad van Kerken (World Council of Churches).

Na de koffiepauze is er een bijeenkomst voor iedereen met ruim anderhalf uur lezingen. Dan de lunch, even vrij, en om 14.30 en 16.30 zijn er workshops. Even na zessen is er het avondgebed, dan de maaltijd, nog een uurtje oefenen met het koor, en met de homegroup terugkijken op de dag.

Vandaag iets uit de morgenbijeenkomst. Vandaag stond die in het teken van "Helende en verzoenende gemeenschappen zijn".
Een van de sprekers was Samual Kabue uit Kenia. Hij werkt voor een werkgroep van de Wereldraad die zich speciaal bezighoudt met mensen met een handicap/lichamelijke beperking. Zelf is hij blind. In het Engels gebruikte hij het woord "disabled" Daarvoor hebben wij geen goede vertaling. Ik las niet zo lang geleden de uitspraak: een lichamelijke beperking hoeft geen handicap te zijn. Het wordt pas een handicap als de maatschappij zo is ingericht dat iemand met een lichamelijke beperking niet mee kan doen zoals ieder ander.
Een paar gedachten uit zijn bijdrage wil ik graag doorgeven.
1. Ieder mens is anders. Dat geldt ook voor mensen met een lichamelijke beperking. Ieder heeft zijn/haar eigen verhaal, eigen achtergrond, eigen geschiedenis.
2. Hoe spreken wij over (mensen met) een lichamelijke beperking? In termen van "iets missen, iets niet kunnen"? Wat doet een woord als invalide (letterlijk: niet-waarde) met mensen?
3. We zijn geschapen naar het beeld van God. Wat betekent dat voor mensen met een lichamelijke beperking? Zijn zij Gods Beeld? Hoe dan? Helemaal behalve hun benen, of hun ogen?
4. Als we het over genezing/healing hebben, wat betekent dat dan in de kerk vandaag? En wat betekent dat voor mensen met een lichamelijke beperking? Vaak wordt het woord gebruikt in de zin van genezing van ziekten. Maar mensen die vanaf hun geboorte gehandicapt zijn, zijn niet ziek.
5. Zijn mensen met een lichamelijke beperking altijd degenen die iets (hulp, steun, zorg) ontvangen? Of realiseren wij ons dat zij gaven hebben waar we als gemeente, als kerken niet buiten kunnen? Vaak worden zij beschouwd als mensen die niets te bieden hebben.
6. Hoe kan de kerk openstaan voor mensen met een lichamelijke beperking - zowel fysiek (kunnen ze overal komen, meedoen, op het liturgisch centrum komen bijvoorbeeld of op de preekstoel om een schriftlezing te doen) als geestelijk (zijn ze echt welkom, of wordt hun aanwezigheid ervaren als lastig, ingewikkeld?

Een Bijbels voorbeeld dat Kabue noemde was Markus 10:46-52. Jezus geneest Bartimeüs. Wat het belangrijkste is, is dat er staat (vers 52) dat hij Jezus volgt op de weg. Hij sluit zich aan bij de volgelingen van Jezus. Eerst zat hij apart, alleen, aan de kant. Nu hoort hij erbij, mag hij meedoen, is een van de mensen die Jezus volgt. Hij telt weer mee. Dat is het allerbelangrijkste.

De slotzin van het betoog van Kabue was: We zijn als kerk geen complete gemeenschap - en dus geen gemeenschap! - zonder echte deelname van mensen met een handicap!

Griekse culturele avond

naar boven

________________________________________________________

Impressies - 4

Donderdag 12 mei 2005

De bijbelstudie in de homegroup is voor mij een van de hoogtepunten van de dag. Negen mensen uit heel verschillende culturen, en toch samen bezig zijn en elkaar proberen te begrijpen. We hebben er een heel goede methode voor, waarbij niet eentje de kans krijgt om heel veel te zeggen en anderen daardoor minder aan bod komen. Hoe dat gaat?

1. Meestal beginnen we met het lied dat speciaal voor de conferentie is geschreven: Kom Heilige Geest, maak heel en verzoen!

2. We krijgen allemaal dezelfde tekst (in het Engels) uitgedeeld. Een lid van de groep leest de tekst langzaam en aandachtig hardop voor. In stilte strepen we aan welke woorden of zinnen vandaag voor onszelf belangrijk zijn.

3. Dan noemen we om beurten wat we hebben aangestreept. Rustig de tijd nemend, met aandacht voor elkaar. Geen reacties, geen commentaar.

4. Daarna leest een ander de tekst nog eens heel rustig voor. In de stilte die volgt stellen we onszelf de vraag: wat zegt deze tekst mij persoonlijk vandaag?

5. Na een tijdje stilte noemen we om beurten wat onze gedachten waren. Als iemand liever zwijgt, mag dat. We luisteren naar elkaar, reageren niet op elkaars worden. Het is vooral een manier van ontvangen, van aandacht hebben voor de ander, proberen te verstaan. Zo is er de ruimte voor alle verschillen, voor ieders eigen verhaal.

6. Nog eens wordt de tekst gelezen, en weer wordt het daarna stil. Wat is mijn reactie op de tekst, in gebed en in daden? Is de vraag die we onszelf stellen. We bidden in stilte en wie wil kan hardop een gebed uitspreken. We sluiten af met een kort gebed of met het samen bidden van het Onze Vader – in negen talen, allemaal tegelijk. Dat blijft een indrukwekkend moment, zo samen bidden.

Het is belangrijk om over wat er gezegd wordt niet te gaan discussiëren of commentaar erop te geven. Luisteren, ontvangen wat de ander met je wil delen, daar gaat het om. En het werkt! Elke keer zijn er dingen die blijven hangen, die ik met me meedraag, de dag door. Vandaag stond verzoening centraal in de bijeenkomsten. We lazen over Petrus die Jezus verloochent en later vanuit zijn hart zegt dat hij Jezus liefheeft. Verzoening is niet altijd gemakkelijk – soms doet het je meer pijn dan je lief is. Daarna vierden we het morgengebed op de manier zoals dat gebeurt in het zuidelijkste puntje van India. Prachtige liederen, ik loop ze regelmatig te zingen op het terrein onderweg van de ene naar de andere bijeenkomst. Indrukwekkend dat ik juist in deze viering mee mocht doen en een bijbeltekst in het Duits mocht voorlezen.

De herinnering aan mijn reis door India in 1984 kwam weer helemaal boven! In de grote bijeenkomst ging het over het overwinnen van geweld. Geweld heeft allerlei vormen en gezichten. Veel christenen hebben er direct mee te maken, of kortgeleden mee te maken gehad. Verzoening, vergeving is nodig, maar hoe doe je dat dan? Vergeten lukt niet, vergeven kan – maar de hulp van de Geest is daar wel bij nodig. Het lied waarmee de morgenviering eindigde'(op de melodie van het gezang uit het liedboek “De ware kerk des Heren..”) was: O God of evry nation, of ev'ry race and land, Redeem the whole creation with your almighty hand; where hate and fear divide us and bitter threats are hurled, in love and mercy guide us and heal our strife-torn world. (O God van alle volken, van ieder ras en land, verlos de hele schepping door Uw machtige hand, waar haat en angst ons scheiden, en bittere bedreigingen over en weer vliegen, leid ons in liefde en genade, en maak onze verscheurde wereld heel.) Wie meer wil weten of foto's wil zien: www.mission2005.org, dan kijken bij news – media – photos. Dat levert het bewijs dat ik er echt ben...

Agios Andreas, 12-05-2005, Janneke Doornebal

Naar boven

______________________________________________

Impressies - 5

Zaterdag 14 mei 2005 Dit is de laatste “echte" conferentiedag.

Zoals dat vaker gaat met dit soort conferenties: je begint net thuis te raken, je weet de weg over het terrein, je kent een aantal mensen omdat je met ze gepraat hebt, en nog veel meer mensen ken je van gezicht. Het ritme is vertrouwd – en dan is het alweer (bijna) voorbij. Jammer en tegelijk ook wel fijn: mijn hoofd is zo vol, er kan bijna niets meer bij. Zoveel ideeën, zoveel inspiratie, zoveel nieuwe liederen – u zult het wel merken als ik weer in Nederland ben…

Vanmorgen was Iosua (waar ik eerder over vertelde n.a.v. de bijbelstudie) een van de inleiders in het gemeenschappelijke gedeelte. Hij sprak over de Schepping, werk van God, die het verdient om bewaakt en bewaard te worden. Over de dreiging van wereldwijde veranderingen in het klimaat, en over eilanden in zijn deel van de wereld, de Pacific, die al vrijwel helemaal onder water verdwenen zijn. Of die zoveel kleiner geworden zijn, dat de mensen die er woonden geen andere keus hadden dan te verhuizen, te vluchten, naar landen waar het wel mogelijk is om te overleven en werk en voedsel te vinden. Indrukwekkend vond ik hoe hij dat verwoordde:“Zij konden niet anders dan hun land, hun geboortegrond verlaten. Ze konden niet anders, ze moesten hun eigen cultuur, hun identiteit, hun vrijheid opgeven om te overleven.” Zijn verhaal is opgeschreven en als ik verslag maak van deze conferentie zal ik het vertalen. Het was voor mij een eye-opener, een schok ook, om zo direct met dit probleem geconfronteerd te worden.

Kom, Heilige Geest, verzoen ons, maak ons heel!!!

n de slotviering op dit terrein (morgen hebben we de grote slotviering bij de Areopagus) ging het over handen. Onze handen, klein en kwetsbaar, maar geroepen om Gods opdracht uit te voeren. Het begon met het bekende verhaal over een stad waar in de oorlog veel bombardementen geweest waren. Ook een kerk was zwaar getroffen. In die kerk was een beeld van Jezus met uitgestoken handen. Maar bij een van de bombardementen waren die handen eraf geschoten. Toen de oorlog voorbij was, kwamen de mensen bij elkaar om God te danken. En natuurlijk begon het proces van herstel van de kerk. Het gebouw werd hersteld en men sprak erover wat er met het beeld moest gebeuren. Moest het vervagen worden door een nieuw beeld? Moest het gerepareerd worden. Uiteindelijk werd men het eens. Op een zondag kwamen de mensen bij elkaar in de kerk en het beeld stond weer op zijn oude plaats. De handen ontbraken nog steeds. Erboven hing een bordje: “Ik heb geen andere handen dan die van jullie”. Kleine mensenhanden, geroepen om Jezus' Handen te zijn in deze wereld. Een grote opdracht die we meekregen.

Voor de dienst begon hadden we allemaal een klein flesje olie meegekregen. Aan het einde van de dienst werd ons gevraagd om de handen van degene die naast ons zat te zegenen, door met de olie op de rug van beide handen een kruisje te maken. Het ontroerde me diep toen de Indiase vrouw die naast me zat in het koor en ik elkaars handen zo zegenden. Nu ik het schrijf, krijg ik weer tranen van in mijn ogen. Een klein gebaar, maar zo indrukwekkend: mijn handen, gezegend voor het werk van God… En gezegend door een vrouw van heel ver weg, die toch tegelijk zo dichtbij en zo mijn zuster is. Dit soort symbolen hebben wij niet of we zijn ze kwijtgeraakt in onze diensten en in onze kerken in Nederland. Ik heb in deze conferentie ervaren hoe goed het is om ze te gebruiken, om nieuwe te vinden en op die manier niet alleen onze oren te gebruiken in een dienst, maar ook onze ogen en neus en ons gevoel.

Agios Andreas, 16-05-2005, Janneke Doornebal

Naar boven

________________________________________________________________

Impressies - 6

Zondag 15 mei 2005, Athene

Vandaag zijn we te gast bij verschillende kerken in en rond Athene. Ik heb ervoor gekozen naar een Armeens Orthodoxe kerk te gaan. In Griekenland wonen veel Armeniërs, de meesten al een paar generaties. Ze zijn gevlucht toen in de jaren twintig van de vorige eeuw er een massale genocide plaatsvond waarbij meer dan 2 miljoen mensen gedood werden door de Turken. Intussen zijn ze geworteld in de Griekse samenleving, maar ze spreken nog steeds hun eigen taal (naast Grieks), hebben hun eigen kerken, hun eigen school (waar de kinderen ook gewoon Grieks leren). Als we er aankomen is de dienst allang begonnen. We zijn met een kleine groep, zes mensen, en het heeft even geduurd voor we de kerk gevonden hadden. Het geeft niet – ook nadat wij binnenkwamen komen er nog gemeenteleden binnen – net als in veel Orthodoxe kerken duurt de dienst lang en niemand kijkt vreemd op als je er niet precies om 10 uur bent. Er is een koortje dat prachtig zingt. We krijgen een boekje waarin de liturgie beschreven is, zodat we aardig kunnen volgen wat er gebeurt. Het is een sobere, moderne kerk, later vertelt de priester dat die is gebouwd in 1983. Bijna aan het einde van de dienst krijgen we allemaal een kaarsje in de hand en steken dat aan aan de kaars van de priester. Dan leest hij een gebed en een stukje tekst (dat wij uiteraard niet kunnen verstaan) ter herinnering van een paar mensen die zijn overleden. Alleen de familie heeft geen brandende kaarsen. Er wordt gezongen en dan wordt de gewone liturgie verder gevolgd.

Na de dienst is er koffie voor iedereen, met een speciaal broodje. Dat is gebruikelijk als er mensen herdacht worden, dan biedt de familie dat aan aan de gemeenteleden. Tot slot krijgen we allemaal een klein glaasje Griekse cognac, dat hoort er ook bij bij dit soort gelegenheden. De gasten krijgen een bord met allemaal lekkere kleine dingetjes, bij wijze van lunch. Dan nodigt de priester ons uit om mee te gaan naar de kerkzaal: er zullen twee kleine kindertjes gedoopt worden, een tweeling. Ze worden binnengedragen door de ouders. Ik schat dat ze ongeveer een half jaar oud zijn. De priester en een diaken nemen ze over. Dat vinden ze niet leuk, bovendien zingen die twee ook nog allerlei teksten, dus dat wordt brullen. Dan worden ze uitgekleed. Spiernaakt worden ze naar het doopvont gedragen en ondergedompeld. Hun hoofd, handjes en voetjes worden gezalfd met een kruisteken. Ze krijgen nieuwe kleren aan – ze zijn nu een nieuw leven begonnen. Dan krijgen ze op de arm van hun ouders de communie uitgereikt, voor het eerst. Wij krijgen allemaal een wit strikje met een klein zilveren kruisje, teken dat we erbij waren en als gemeenschap hen opnemen.

'is Middags kijken we rond in Athene. Tegen zeven uur 's avonds verzamelen we ons op de straat die naar de Areopagus voert, aan de voet van de Akropolis. Een eindje voor me loopt een Koreaanse vrouw die ook meezingt in het koor. Ik wil haar roepen, maar weet haar naam niet. Even nadenken, dan neurie ik de eerst noten van het lied van de conferentie: Kom Heilige Geest, verzoen ons, maak ons heel. Bij de derde noot draait ze zich om – het werkt. Het lied is een herkenningsmelodie voor de deelnemers geworden! Andere deelnemers om ons heen schieten in de lach als ze merken wat er gebeurt. We lachen vrolijk mee. We trekken in optocht naar de Areopagus. Vooraan lopen acteurs, die de weg van Paulus omhoog en de discussies met de omstanders van toen uitbeelden. Boven worden we ontvangen met liederen en muziek. De dienst begint. We bidden in allerlei talen, lezen uit de Bijbel de toespraak van Paulus, zingen liederen uit verschillende landen in verschillende talen en spreken samen hardop de geloofsbelijdenis van Nicea uit. Het is moeilijk om weer te geven hoe het was om daarbij te zijn. Ik zal het niet gauw vergeten! Aan het eind worden we uitgezonden om het goede nieuws te verkondigen op de plekken waar we leven. We krijgen een kaars mee om het Licht verder uit te dragen. En we eindigen met het lied “We are marching in the light of God” (Wij gaan voort in het Licht van God) ook weer in verschillende talen.
We dansen en klappen, en zo gaan we zingend weer naar beneden, waar de bussen wachten. Nog één nacht in Agios Andreas en dan inpakken en naar huis.

Agios Andreas 16 mei 2005, Janneke Doornebal

Naar boven