1. Op de dag waarop de eerste bommen op Bagdad neervielen, begon in Florence de 6de bijeenkomst van de Commission Churches in Dialogue of the Conference of European Churches (CEC). Een onwezenlijke gewaarwording: terwijl de wereld op springen staat in afzondering -zonder tv en CNN- te praten over dialoog, verzoening en heelheid. En dat tegen het decor van de bakermat van de Renaissance, zo rijk aan beschaving en kunstschatten.
De bijeenkomst werd gehouden in Instituto Gould, een instelling van de protestantse kerken in Italië die zich bezig houdt met de zorg en de opvoeding van sociaalzwakke kinderen en adolescenten. De commissie was bijna voltallig aanwezig, met 20 personen uit 12 Europese landen; voornamelijk vertegenwoordigers van protestantse en orthodoxe kerken, maar ook met de twee permanente waarnemers van de Europese Bisschoppenconferentie (CCEE).
Het betrof de laatste samenkomst van de Commissie voordat haar mandaat op de Assemblee van Trondheim (zomer 2003) zou aflopen, wat aan het samenzijn een bijzonder karakter gaf.
 
2. De eerste avond was er een ontmoeting met een viertal vertegenwoordigers uit diverse kerken in Florence. Men kreeg niet de indruk dat Anglicanen, Methodisten, Presbyterianen en Lutheranen echt ingeburgerd zijn in Italië. De oudere Waldenzengemeenten lijken daarin meer geslaagd; zij hebben via instituties voor onderwijs en sociale zorg tot op vandaag een zekere invloed in de samenleving. Een apart verhaal vormen de migrantenkerken, die over heel Italië velen aantrekken en een thuis vormen voor ontheemden uit uiteenlopende culturen. Twee van de drie Protestanten is van allochtone oorsprong. Er zijn stadsgemeenten waar migranten de meerderheid vormen, naast de groeiende migrantenkerken die op zichzelf staan. Italiaanse minderheidskerken spannen zich in om relaties op te bouwen met migrantenkerken, die in aantal de oorspronkelijke protestantse kerken ver overtreffen. De rooms-katholieke vertegenwoordiger gaf tegenover de leden van de commissie hoog op van de geest van overleg en oecumenische samenwerking, zoals die vanouds kenmerkend zou zijn voor Florence. Zondagmorgen woonde ik met een aantal commissieleden een kerkdienst mee in de Waldenzenkerk. Een fraai kerkgebouw niet ver uit het centrum dat herinnert aan een niet onwelvarend verleden; een gering aantal (oudere) kerkgangers uit de middenklasse, strenge orgelbegeleiding en een gedegen preek vanaf een hoge kansel. Weinig Italiaans, maar wel heel protestants.
3. De studiesecretaris, dr. Viorel Ionita, gaf een overzicht van het werk van de commissie tussen de Assemblee van Graz (1997) en die van Trondheim. De commissie heeft zich in die periode beziggehouden met allerlei aspecten van de dialoog tussen de Europese kerken van Oost- en West-Europa; ook culturele en niet-theologische factoren kregen daarbij aandacht. Terugkerende thema's waren: de verhouding tussen meerderheids- en minderheidskerken, de Charta Oecumenica en tijdens de laatste jaren vooral "Zending in Europa". De door de NZR georganiseerde Europese Zendingsconferentie Living the Story of Christ (Amersfoort, oktober 1999) werd in het verslag gememoreerd als een belangrijke impuls om zending nadrukkelijker op de agenda van de oecumenische beweging van Europa te krijgen. Deze conferentie met veel jongere deelnemers legde de basis voor de consultatie "Rekenschap afleggen van de hoop. De gemeenschappelijke roeping van de Europese Kerken tot zending" in Bad Herrenalb (2000), samen met de Duitse kerken. In die jaren schreef dr. Jan van Butselaar als lid van de commissie overigens een notitie onder de titel "Mission does make sense", als een poging om tot een eensgezinde visie op zending te komen. De huidige algemeen secretaris leverde vanaf 2001 zijn bijdrage aan het werk van de commissie. Zo nam de NZR in de jaren tussen Graz en Trondheim deel aan de jaarlijkse bijeenkomsten van de commissie (Munster 1998, Boekarest 1999, Amersfoort 2000, Tsaggadzor 2001, Trondheim 2002, Florence 2003), door op allerlei wijzen aandacht te vragen voor de zending in het huidige Europa.
  De algemeen secretaris van de CEC, de Baptist dr. Keith Clements, constateerde bij het verslag, terugziende, dat de commissie wezenlijk heeft bijgedragen aan de toenadering tussen de CEC en de Wereldraad van Kerken. Hij wees op de afstemming van de thema's van de CEC-Assemblee en van de komende wereldzendingsconferentie (2005): zowel in Trondheim als in Athene staat de thematiek van "healing and reconciliation" centraal. Niet minder belangrijk noemde hij het feit dat de relaties tussen de lokale kerken over de breedte van Europa ten aanzien van "mission" zijn versterkt. Bij het zoeken naar een nieuwe missionaire oecumene mag ook in de toekomst veel van de CEC verwacht worden.
4. Het thema "Mission in Europe" kwam in Florence diverse malen terug. Allereerst werd de uitspraak van het Centraal Comité van de CEC onderstreept, dat "al het werk van de CEC een missionaire dimensie heeft. Dit komt duidelijk naar voren uit veel publicaties, zoals bij voorbeeld de Charta Oecumenica. Wat evenwel specifiek te doen heeft met zending, behoort tot de verantwoordelijkheid van de commissie Churches in Dialogue". Op basis van dit uitgangspunt stonden drie zaken op de agenda:
a. Na enig onderzoek wordt Boedapest de plaats van waaruit de CEC in samenwerking met CMS London een driejarig onderzoeksprogramma naar zending gaat opzetten. Voor deze wordt deze zomer een persoon benoemd. Deze moet in kaart brengen wat er over de breedte van Europa aan zending en evangelisatie te ontdekken valt. Boedapest lijkt een uitstekende keus, gezien zijn centrale ligging. Bovendien komt er een koppeling met het Theologisch Instituut waaraan mw. dr Anne-Marie Kool verbonden is. Daarmee is gegeven dat het onderzoek zich niet zal beperken tot de kring van de op CEC georiënteerde kerken, maar komt ook de evangelische wereld nadrukkelijk in beeld. Een gezamenlijke analyse zou kunnen leiden tot nieuwe vormen van samenwerking. Een hoopvolle ontwikkeling!
b. Van 25 juni tot 2 juli vindt in Trondheim de 12de Assemblee plaats van de CEC. Het thema is: "Jezus Christus heelt en verzoent. Ons getuigenis in Europa". De commissie besteedde in haar vergadering bijzondere aandacht aan de voorbereiding van de "Hearing on Mission", als een van de drie maal vijf deelprogramma's die tijdens de assemblee kunnen worden bijgewoond. Aan de NZR is gevraagd om samen met Church and Mission Society (CMS) deze hearing te willen organiseren. Onder de titel "For the Healing of the Nations" wordt een anderhalf uur durend programma voorbereid, waarin aandacht wordt gevraagd voor zendingsinitiatieven uit het Zuiden en de uitdaging om met migranten- en diaspora-kerken te komen tot vormen van common mission in Europa (zie bijlage Hearing on Mission, NZR 090/03).
c. Tenslotte sprak de vergadering over de inbreng vanuit de commissie aan de consultatie van de CEC met de Latijns-Amerikaanse Raad van Kerken (CLAI) en de Wereldraad van Kerken (WCC) met betrekking tot samenwerking in zending, van 3-6 april 2003 in Bad Segeberg. Het initiatief daartoe is uitgegaan van de CLAI, die Er wordt een delegatie van 25 personen uit Latijns-Amerika verwacht. Vanuit de commissie neemt, behalve de studiesecretaris, ook dhr. Van Laar deel aan deze eerste consultatie met dit karakter en van deze omvang tussen beide regionale organisaties. Een verslag van deze bijeenkomst is bij de stukken te vinden.
5. Er stonden meer zaken op de agenda. Zo werd er gediscussieerd over de ontvangst van de Charta Oecumenica in de diverse landen van Europa, waarbij de missionaire betekenis van de Charta werd benadrukt. Inmiddels is de Charta verschenen in vele Europese talen en wordt er, aldus de secretaris, op tal van plaatsen enthousiast mee gewerkt.
Er werd voortgang gemeld ten aanzien van het gesprek tussen de Orthodoxe lidkerken van de CEC en kerken van de Reformatie. Ook de theologische dialoog tussen de Orthodoxe kerken en de Leuenberg Church Fellowship (in de commissie krachtig vertegenwoordigd in de persoon van de voorzitter Prof. dr. Elisabeth Parmentier) over het thema ecclesiologie kreeg aandacht. Tenslotte rapporteerde het CCEE-CEC Comittee Islam in Europe over zijn werk. Bepleit werd om in het verlengde van het proces van de Charta Oecumenica toe te groeien naar een Charta met betrekking tot de interreligieuze ontmoeting; gezien de verscherping van de relaties tussen christenen en moslims is hier sprake van urgentie.
Diverse consultaties op elk van deze terreinen bedoelen de reflectie verder te verdiepen met het oog op de toerusting van de lidkerken van Europa. Er werd benadrukt, dat de relaties met het grondvlak van de gemeenten moeten worden verstevigd, wil de dialoog niet in elitaire exercities blijven steken.
6. Het geheel overziende, moet gezegd worden dat de commissie Churches in Dialogue de afgelopen jaren niet weinig hooi op de vork heeft genomen. Soms vertilde zij zich aan de veelheid van onderwerpen die op de agenda was geplaatst. Niet altijd was de samenhang van de thema's helder. Maar valt het anders te verwachten bij de diversiteit van stemmen, die binnen de schoot van de commissie te horen waren? De wil om elkaar bij alle verscheidenheid van traditie en cultuur vast te houden en te groeien naar een gemeenschappelijk verstaan van de roeping van de kerk in Europa gaf aan de bijeenkomsten iets bijzonders en werkte bij vlagen inspirerend.
In de laatste fase kreeg het werk van de commissie meer richting door de concentratie op de Assemblee, waar het werk van de commissie zijn uitmonding dient te krijgen.
Opmerkelijk is de sterk toegenomen aandacht voor zending in Europa. Niet dat er op dit punt geen vragen en onzekerheid meer leven, of dat er eenstemmigheid zou zijn bereikt. Maar zeker is wel dat er een nieuwe wind is gaan waaien in ons oude werelddeel. Zending staat weer op de agenda van de oecumenische beweging. Het wordt weer met overtuiging gesteld: de eerste taak van de kerken is om aan alle mensen het Evangelie als het goede nieuws door te geven. En Gods goede Geest gaat ons daarin voor. Trondheim 2003 geeft een naam aan ons getuigenis in Europa: Jesus Christ, who heals and reconciles! |
