Wat doet de NZR
 
 
 
 
 
 

Daphne van Roosendaal, ‘Protestanse leiding wil blik na fusie opnieuw naar buiten richten,' Missio

   

Protestantse leiding wil blik na fusie opnieuw naar buiten richten

Oecumene Ja, Eurucentrisme Nee

 

De Protestantse Kerk in Nederland (PKM) is sinds 1 mei een feit. Na meer dan veertig jaar overleggen, onderhandelen, interne processen en besluitvorming zijn de drie 'Samen-op-Weg-kerken' nu verenigd. Daarmee klinkt de oproep orn de blik weer naar buiten te richten. De gedachte lijkt te zijn dat de energie die eerder in de fusie ging zitten, nu vrijkomt voor andere activiteiten. Ook voor zending. Onder het motto: oecumene ja, eurocentrisme nee!

Ds. Heetderks, de nieuwe preses van de PKN, zegt in een interview in dagblad Trouw: 'We hebben heel veel tijd gestoken in het fusieproces. Nu gaan we ons concentreren op de wezenlijke vragen. Daar hebben we hopelijk de energie weer voor." Eén van de zaken die hij noemt waaraan gewerkt moet worden, is het missionaire elan van de kerk. Heetderks: "Hoe krijgen we een missionaire uitstraling?"

Blik naar binnen
Bert Boer, hoofd van Kerkinactie Buitenland, waar de PKN haar missiewerk in heeft ondergebracht: "Het beeld dat de PKN te veel naar birmen gericht is geweest en nu weer meer naar buiten moet treden, leeft vooral in de kring van de kerkleiding. Men is heel erg geconcentreerd geweest op de samenwerking en de fusie. De bestuurlijke processen hebben erg veel tijd en energie gevraagd en zijn slopend geweest. Dat kan niet anders, maar het is niet het algemene beeld. Zowel plaatselijk als landelijk is het missionaire werk uitgebreid, gegroeid en verdiept." Voorafgaand aan de fusie was er in het verenigingsproces een grote bezuinigingsronde in 2002. De organisatie kromp flink in. Met leegstand in het Landelijke Diensten Centrum (LDC) tot gevolg.

Wout van Laar, secretaris van de Nederlandse Zendingsraad (NZR) en zelf lid van de PKN, is het in zekere zin eens met Boer. "Het missionaire werk is in die reorganisaties behoorlijk overeind gebleven. Kwantitatief althans, want kwalitatief heeft het werk geleden onder die reorganisaties en de bureaucratische geest." Van Laar deelt het verlangen van Heetderks dat er meer ruimte komt voor de inhoud, maar vindt ook dat het bestuursapparaat binnen de PKN vernieuwingen belemmert. Hij bevestigt wel het beeld van een in zichzelf gekeerde organisatie. Er volgde reorganisatie op reorganisatie. Mensen vertrokken of moesten zich op nieuwe plekken inwerken. Anderen zaten met verlof thuis. De organisatie was veel met zichzelf bezig. Het was daardoor moeilijk afspraken maken in die tijd."

Platform

De Nederlandse Zendingsraad is een platform van tal van protestantse organisaties die met zending (het protestantse woord voor missie) bezig zijn. De Zendingsraad zoekt naar inhoudelijke doordenking van hedendaagse missie in binnen- en buitenland. In het samenwerkingsverband wordt gemeenschappelijk gezocht naar beleid. Met, namens de PKN, Kerkinactie als veruit de grootste deelnemer aan het platform van de NZR. Van Laar: "De kleinere kerken zijn blij met de fusie van de PKN, maar ze zijn ook bang om in de toekomst overvleugeld te worden. Ze vragen zich af of ze ruimte zullen houden als volwaardige partners." Ook Van Laar heeft daar enige zorg over. "De PKN wekt de schijn zichzelf als als dé protestantse kerk te beschouwen. Binnen de top van het apparaat lijkt men de eigen organisatie hoger te achten dan samenwerking met de anderen. Kleinere, maar waardevolle tradities dreigen buiten beeld te vallen.

De veelkleurige samenwerking rond missie staat behoorlijk onder druk," aldus Van Laar. Ondertussen vormt Kerkinactie Buitenland zelf in zekere zin ook een oecumenisch samenwerkingsverband van protestantse kerken. Naast de PKN participeren er nog elf andere kerkgenootschappen in. De PKN is van de deelnemende kerken echter de grootste en de enige die al het missionaire werk erin heeft ondergebracht. De kleinere kerken zetten ook via hun eigen internationale verbanden steun uit. Boer: 'De steun komt daarmee voor 98 procent uit de PKN. De overige kerken dragen twee procent van het budget." Tot de fusie werd overigens campagne gevoerd in de typische groene en blauwe kleur van de SoW-kerken, onder meer op stations van de NS.

Missionair elan

Voorafgaand aan de fusie werd in 1999 het landelijke werk van de hervormde, de gereformeerde en de lutherse kerk samengebracht. Ook het missionaire werk. "Toen zijn we nieuwe wegen ingeslagen," vertelt Boer. "De aandacht verschoof van kerkopbouw, volgend uit de vroegere kerkplanting, en institutionele steun aan missionaire projecten en pastoraat dat reflecteert op de situatie van strijd en moeite van mensen, van vreugde en verdriet, waar mensen zich in bevinden, naar inhoud en uitstraling op mensen die het moeilijk hebben." Kerkinactie werkt inmiddels verder aan een verdere versterking van het werk.

Verheugd vertelt Boer over de nauwere samenwerking met ICCO. Deze interkerkelijke organisatie voor ontwikkelingssamenwerking en de PKN tekenden een samenwerkingsovereenkomst. Per 1 september zal ICCO ook gevestigd zijn in het LDC. Boer laat zich ermee feliciteren. In 1999 werd juist gekozen voor een tweedeling in de geldstromen. Giften van particulieren werden ondergebracht in Kerkinactie, terwijl overheidsgelden werden doorgesluisd naar ICCO. "Maar die twee hebben elkaar nodig. Zeker nu de overheid de laatste jaren steeds vaker vraagt naar de achterban van de organisaties waar zij geld aan geeft. Daardoor zijn we weer naar elkaar toe gegroeid." Er wordt steeds intensiever samengewerkt. Boer: "Eind dit jaar weten we meer over verdere samenwerking. Plannen die in de koker zitten zijn meer gezamenlijke profilering in Nederland en meer gezamenlijke fondswerving." Ook al is volgens het hoofd van Kerkinactie het missionaire werk de laatste jaren alleen maar versterkt, hij geeft preses Heetderks wel gelijk: "De uitstraling van de nieuwe PKN is belangrijk. Er is zoveel gedoe geweest rond de fusie. Een kerk die het beeld oproept van een rommelige, ruziënde organisatie heeft weinig missionaire uitstraling.

Nieuw beleid

Eind dit jaar presenteert de PKN een nieuw beleidsplan. Wat zijn de wensen van Boer? Zijn afdeling zal het stuk deels zelf voorbereiden. Hij concen­treert zich daarom op twee punten: “Ik hoop dat de synode de kerntaken van missie en zending bevestigt in het internationale veld en dat de synode onderschrijft dat missie geen eenrichtingsverkeer is. Wij kunnen veel leren in het contact. Als lid van de kerk van de Heer ben je geroepen om te delen. Het burgerschap van het Rijk van God gaat voor de economische belangen van het westen. Het is het visioen van gerechtigheid en vrede. Daarom moet de wereld, die er tot nu toe niet veel beter op is geworden, veranderen." En: "We hebben een nieuwe generatie van mensen nodig die hardnekkig kunnen volhouden dat het anders kan en anders moet. "

De grootste wens van Van Laar ten aanzien van het beleidsplan van de PKN, het zal niet verbazen, is dat de samenwerking met de andere protestantse kerken en niet-protestantse kerken wordt opengehouden. Ik hoop dat het beleid oecumenisch wordt uitgewerkt in openheid met anderen om tot gemeenschappelijkheid te komen." Van Laar ziet een rol voor de NZR weggelegd bij het nadenken over nieuw beleid: "We kunnen van groot belang zijn voor het doordenken van een nieuwe invulling van zending en missie. Oude structuren en instituties werken niet meer. We moeten zending en missie herformuleren. Met de NZR kunnen we bij alle veranderingen als onafhankelijk platform boven de schotten en tegenstellingen van de organisaties staan."

Van zuid naar noord

De contouren van een nieuwe missie en zending tekent Van Laar als volgt. "De beweging van noord naar zuid wordt steeds meer een beweging van het zuiden naar het noorden. Hoe reageren we op het gegeven dat het missionaire initiatief steeds meer uit het zuiden komt?" Hij doelt op zowel de missionarissen die met de migrantenkerken meekomen als het toenemende zelfbewustzijn van mensen in het zuiden en hun verlangen om een volledige partner in de samenwerking te zijn. "We zijn nog steeds erg eurocentrisch. We spreken wel van wederkerigheid, maar in de praktijk bepalen wij nog vaak wat er gebeurt. Maar zending komt steeds vaker tot ons." Hij noemt migrantenkerken die sterk missionair zijn. "je kunt het 'zieltjes winnen' noemen, maar daarmee ontken je de grote sociale bewogenheid waarmee hun inzet vaak gepaard gaat. Deze nieuwe 'medelanders' leven ons voor hoe de tegenstelling te overwinnen tussen sociaal-maatschappelijke bewogenheid en evangelisatie, zoals wij, kinderen van de Verlichting', die hebben gemaakt. Het gaat er om dat je, misschien via anderen, opnieuw geraakt door de bevrijdende kracht van het evangelie, iets te delen hebt en dat je er mag zijn voor anderen. Dat is een omdenken ten aanzien van missie en zending."

Foto's: Kerkinactie Buitenland