Friesch Dagblad, 2005, door Gerard van 't Spijker
Zending is getuigen van vredscheppende Geest Wereldzendingsconferentie luidt oecumenisch tijdperk in

Athene - ,,Staan we open voor christenen die van de Geest gaven hebben ontvangen die nooit zijn geijkt door christenen uit Europa en Amerika?'' Deze vraag hield dr Sam Kobia, secretaris-generaal van de Wereldraad van Kerken, voor aan de 650 deelnemers aan de wereldzendingsconferentie. Afkomstig uit 105 landen zijn ze deze week in een bungalowpark aan de Aegeïsche Zee, niet ver van Athene, neergestreken. Een week lang zullen ze met elkaar spreken over het thema ‘Kom Heilige Geest! Wil genezen en verzoening brengen'. Terwijl een fris briesje uit de Aegeïsche Zee de conferentiegangers in een goede stemming bracht, werd vanuit een schip een enorm groot kruis aan land gebracht, in Israël vervaardigd van kleine stukjes hout van olijfbomen. Dat kruis werd opgericht op de plaats waar de gebedsdienst gehouden werd die aan alles voorafging.
De symboliek is duidelijk: uit het Oosten komt de boodschap, en niet uit Europa, en ze wordt gekenmerkt door het kruis. Dat kruis komt uit het Heilige Land, werd herhaaldelijk gezegd. Maar de Anglicaanse bisschop uit Jeruzalem legde het in de gebedsdienst net iets subtieler uit: uit het land dat toebehoort ‘aan de Ene die Heilig is'. ,,Voor uw kruis buigen we ons in aanbidding, en wij prijzen uw heilige opstanding”, zo ging de dienst verder.

Na afloop van de dienst ontving iedere deelnemer een klein houten kruisje. Gemaakt uit hout van bomen die omgehakt werden om plaats te maken voor de illegale muur die onlangs werd gebouwd tussen de inwoners van de staat Israël en de Palestijnen. Een kruisje dat christenen er aan herinnert dat ze geroepen zijn om hun gemeenschappen om te vormen tot centra van genezing en verzoening.
Deze zendingsconferentie is de dertiende in een hele rij die in 1910 in Edinburgh begon. Toen kwamen de belangrijkste protestantse zendingsorganisaties en kerken voor het eerst bijeen om te spreken over een gemeenschappelijke aanpak van de verkondiging van het Evangelie over de gehele wereld. Sinds die tijd werden steeds mondiale conferenties gehouden om vast te stellen hoe de boodschap steeds weer opnieuw vertolkt dient te worden. Want daar heb je elkaar voor nodig. Zo groeide uit de wereldzending de grote oecumenische beweging van de twintigste eeuw.

In verschillende opzichten is deze zendingsconferentie een nieuwe start. Allereerst is het nog nooit voorgekomen dat een grote oecumenische conferentie in een land wordt gehouden waarin zowat ieder behoort tot de Orthodoxe Kerk, die officieel alle andere christenen nog steeds als ketters beschouwt. Deze conferentie werd in Griekenland belegd op uitnodiging van de Orthodoxe aartsbisschop van Athene, Christodoulos. Hij kwam in een doordachte toespraak zelf uitleggen wat hem daartoe had bewogen. Hij sprak Engels. Maar de passages waarin hij zijn openheid naar de oecumene uitlegde, sprak hij in het Grieks uit. Zo kon de Griekse bevolking het via de televisie ook horen. Want deze oecumenische gastvrijheid lokt hier wel protest uit.

Zijn beweegredenen waren meteen een uitleg van het thema van de conferentie. Zending komt niet voort uit een soort veroveringsdrang, en is er niet om anderen een boodschap op te leggen. Zending is veel bescheidener: getuigen van de vrede scheppende Geest die onzichtbaar aanwezig is en die in de liturgie wordt aanbeden. Thans heeft de wereldoecumene haar ‘optimistische tonen van de activistische vernieuwingsprogramma's' opgegeven, zei de bisschop. Wij, Orthodoxen, merken dat er in de afgelopen eeuw naar ons is geluisterd. Zo komt zending in de geest van Pinksteren te staan, zei hij.
Het tweede nieuwe aan deze conferentie is de aanwezigheid van een groot aantal christenen uit pinksterkerken. Dr Sam Kobia legde daar alle nadruk op. Het grootste aantal christenen woont thans in Afrika en Latijns-Amerika. In deze gebieden speelt de gemeenschapszin en de nadruk op de geestenwereld een veel grotere rol, dan in het Europa en Amerika. Daarom verandert het christendom van karakter. Pinksterkerken zullen daarom de in de komende eeuw gezichtsbepalend voor het christendom zijn.

De twintigste eeuw was de eeuw van de oecumene. Maar ze was ook de eeuw van de pinksterbeweging die, in 1906 in de Verenigde Staten ontstaan zijn, en na honderd jaar vooral in de Derde Wereld de meerderheid van de christenen zijn gaan uitmaken.
Op deze conferentie doen ze voor het eerst mee aan de oecumene. Levend in toewijding en sprekend met overtuiging over de Geest van Jezus die mensen kan veranderen, gemeenschappen doet herleven, en soms zieken doet genezen. Hier komen ze de orthodoxe geestelijken tegen in hun zwarte rokken en hun eerbiedwaardige baarden. Op essentiële zaken kunnen ze elkaar wel begrijpen: in hun beider kerkdiensten is de lofprijzing van God het belangrijkste, en in hun denken staat de aanwezigheid van de Geest van God in deze wereld voorop.

Maar er zijn ook grote verschillen, zo bleek al op de eerste dag. Kort nadat aartsbisschop Christodoulos zo mooi had uitgelegd dat de visie op zending veranderd was, stelde de eerste pinksterman die het thema kwam toelichten dat zending betekent: alle christenen zijn geroepen om overal ter wereld de prediking van het evangelie ter hand te nemen. Deze Koreaanse zendeling op de Philippijnen had zijn toespraak de titel meegegeven: ‘Als de armen in vuur een vlam geraken'. Op de vraag die dikwijls gesteld wordt of de Pinksterkerken wel een sociaal hulpprogramma hebben, antwoordde hij: ,,Wij zijn een sociaal hulpprogramma.”

Tot zondag zullen gedelegeerden bezig zijn. Als alles goed gaat, zullen de verschillen nog wel duidelijker aan het licht komen. Orthodoxen en Pinkstermensen zijn zelfbewust genoeg om hun visies niet zomaar aan elkaar aan te passen. En de andere deelnemers uit de historische kerken en de traditionele oecumene? Ze zorgen ervoor dat alles tot in de puntjes is georganiseerd, keurig schriftelijk wordt vastgelegd, hopen iets van de standvastigheid van de orthodoxen mee te krijgen, en iets van de bevlogenheid van de pinkstermensen op te vangen.

De conferentie van Athene is het begin van een spannende nieuwe eeuw voor de oecumene.

Dr Gerard van 't Spijker werkte jarenlang in dienst van de Presbyteriaanse kerk van Rwanda, en is thans verbonden aan het Centrum IIMO te Utrecht. Hij is eindredacteur van het Tijdschrift voor Interculturele Theologie: ‘Wereld en Zending'.

Gerard van 't Spijker ‘“Zending is getuigen van vrede scheppende Geest”: Wereldzendingsconferentie luidt nieuw oecumenisch tijdperk in,' Friesch Dagblad , 12 mei 2005