Wout van Laar, ‘De healing churches van het zuiden'

De healing churches van het zuiden

In de westerse samenleving bedrijft men geneeskunde in het ziekenhuis, religie in de kerk. In Afrika ligt dat anders. Genezing is integraal onderdeel van de praktijk van kerken in de derde wereld. Maar heel bijzonder staat genezing centraal in de onafhankelijke Afrikaanse ' healing churches ', genezingskerken.
Pater Verstraelen vertelt hoe hij in 1965 voor het eerst met dit fenomeen in aanraking kwam: 'Het waren kleine, vrije christelijke groepjes, die er met de bijbel in de hand aanspraak op maakten deel te hebben aan de genezende kracht van Christus. Katholieke en protestantse kerken vonden dit maar primitief gedoe: zij zelf hadden immers ziekenhuizen en klinieken waar mensen werden behandeld met moderne medische inzichten en middelen. Wat de leden van deze kerken niet wisten, was, dat hun leden met hun kwalen en noden naar bijeenkomsten van deze healing churches gingen'. De missionaire uitstraling van deze genezingskerken en andere charismatische bewegingen is sindsdien alleen maar toegenomen. In aansluiting bij oeroude Afrikaanse tradities kennen zij Christus als de helende medicijnman. Zij laten een holistische kijk op genezing en gezondheid zien, die ver af staat van de westerling met zijn verlichtingsgeloof: ziekte raakt niet alleen het individu, maar wordt beleefd als breuk en verstoring van het evenwicht. Het gaat om het herstel van de samenhang van de dingen; ook de natuur en de samenleving doen daarin mee. In de inheemse culturen van Latijns-Amerika en Azië liggen de dingen weinig anders.

Het is van belang om de diepere oorzaak van het lijden, ziekte en dood van vele miljoenen mensen in onze tijd te onderkennen: de schrikbarende kloof tussen rijk en arm. De ongelijke verdeling van de welvaart betekent voor massa's mensen onrecht en een vroegtijdige dood. Een nieuw subproletariaat van ontwortelde generaties migreert van het platteland naar steeds maar uitdijende illegale nederzettingen rond de metropolen in Afrika, Latijns-Amerika en Eurazië. Zij zijn door het economische systeem afgeschreven. Zonder werk, zonder toegang tot medische zorg en onderwijs, zonder rechten, voeren zij de dagelijkse strijd om te overleven. Uitgerekend nu in die situaties van uitsluiting en pijn ontspringen nieuwe, ons onbekende, vormen van geloof. Terwijl het rijke deel van de wereld hem heeft doodverklaard, ervaren armen in situaties van gebrokenheid dat God tot hun verrassing heelmakend en bevrijdend in hun midden is. Je zou bijna spreken van Gods wraak op de secularisatie.
De bijbelverhalen over Jezus die de zieken geneest en de demonen uitdrijft, horen zij niet alleen; zij kennen die ook als deel van hun eigen ervaring. Zij maken aan den lijve mee wat Jezus leerde over een God van ontferming die wonden verbindt, zonden vergeeft en een bron van leven wordt in het midden van de dood. Die ervaring inspireert om het weinige dat men heeft te delen met anderen. Zo ontstaan in een tijd waarin de oude orde uiteen lijkt te vallen en een nieuwe orde nog niet zichtbaar is healing communities : helende gemeenschappen waar mensen een nieuw thuis treffen, waar zij hun waardigheid terugvinden en zij zich de ruimte creëren die hen door iedereen werd ontzegd. De effecten daarvan werken door in bredere sociale verbanden.
Zou het kunnen zijn dat de Geest in de crisis van onze tijd bezig is om vanuit de marges van de wereld iets nieuws te scheppen? Kan wat daar bezig is te groeien misschien van betekenis zijn voor onze gemeenschappelijke toekomst, voor het overleven van de mensheid?

Het Westen lijkt niet bij machte om adequaat te reageren op deze ontwikkelingen. De kerken van de gegoede middenklasse hebben zich van links tot rechts te zeer geconformeerd aan het schema van deze wereld, zoals die de materiële verworvenheden van welvaart en veiligheid koestert. Ook als christenen zijn wij verweven met een samenleving die zich zelfs na de 'elfde september' meent te kunnen afsluiten voor de noden en armoede van tweederde deel van de wereldbevolking. In eigen land bestaat er vanuit de kerken bijna geen contact met mensen in achterstandswijken. Laat staan dat wij ook maar iets zouden begrijpen van de leefwereld van de armen. Wat weten wij van hun omgang met God in de dagelijkse strijd om te overleven? Wij zouden de ontmoeting met die ander niet langer uit de weg moeten gaan. In die ontmoeting zouden we wel eens nieuwe ervaring van God op kunnen doen. En een reële kans lopen om het evangelie ook zelf persoonlijk mee te maken als een heelmakende kracht, die gebroken levens herstelt en toerust om duisternis en demonische machten te overwinnen.
Die ontmoeting zou onze eigen genezing kunnen dienen. Onze eigen samenleving vertoont ziekteverschijnselen, die ons verontrusten en onzeker maken. Gevoelens van onvrede en onveiligheid nemen toe. Zo onaantastbaar en superieur als wij ons eerder waanden, zijn wij ons nú meer bewust van onze kwetsbaarheid. Het is een ongemakkelijke gedachte: hulp aangereikt te krijgen, uitgerekend van hen die in onze ogen zo lang waren aangewezen op ons mededogen.