Wereld en Zending, 205/4, door June Beckx
Heling en verzoening in Athene: Een reactie, wereldzendingsconferentie in Athene

Athene heeft op mij een overweldigende indruk gemaakt. Boven alles was er die boodschap van hoop. Terugkomend in de realiteit ontdek- te ik dat het toch allemaal minder rooskleurig is. In deze reactie zal ik daarom de worstelingen weergeven waarmee ik in de kring van migrantenkerken geconfronteerd word. Hoewel ik schrijf als coördinator van migrantenkerken in Nederland, ontkom ik er niet aan vaak vanuit mijn eigen traditie te redeneren, waardoor mijn reactie nogal individueel gekleurd kan zijn.

Schrijvend over zending als oecumenische taak zegt Van Laar dat kerken hun missionaire roeping dienen terug te vinden, gezamenlijk en in openheid voor nieuwe bondgenootschappen. Hij stelt dan de vraag wat Athene betekent voor de oecumenische beweging in Nederland in relatie tot de missionaire vernieuwing, die zich ook in eigen land begint af te tekenen. Verder vraagt hij hoe, nu mission nadrukkelijk op de kerkelijke agenda staat, de verkondiging van het evangelie een plek kan krijgen binnen locale gemeenten en parochies die gastvrijheid bieden als heelmakende gemeenschappen. Wat betekent de dienst van de verzoening in zijn verticale, horizontale en kosmische aspecten in de processen van vervreemding waaronder velen lijden. En: kan het op de conflictlijnen van onze samenleving komen tot een authentiek getuige zijn van Jezus Christus, waarbij de spannende ontmoeting met moslims niet uit de weg wordt gegaan? Ten slotte wordt geconstateerd dat dergelijke vragen zich alleen laten beantwoorden in nauw contact met de in betekenis toenemende migrantenkerken.

Ik denk dat het een te romantische kijk is. Ik krijg tenminste de indruk dat de migrantenkerken te romantisch in beeld worden gebracht. In werkelijkheid ervaar ik deze kerken als een wereld van uiteenlopende visies, onderlinge spanning; de meningen over anderen zijn er veel minder mild dan die van menige oecumenische Nederlandse christen die ik ken.

Dit betreft onder meer de erkenning dat het zwaartepunt van de wereldkerk is verlegd naar het Zuiden. Hoe gaat het Noorden hiermee om? Blijft het bij erkenning, of laat men de missie vanuit het Zuiden het christendom in het Noorden beïnvloeden of zelfs bepalen? En wat is de missie vanuit het Zuiden? Laten we het maar zo, of gaan we er dieper op in? Dan kunnen de grote cultuurverschillen het wet eens veel moeilijker maken voor deze contacten dan ons zo mooi wordt voorgesteld.

In het bijzonder wil ik reageren op twee onderwerpen: het thema healing en de controverse omtrent missie en evangelisatie.

Healing

Ook na Athene, en ook na het lezen van de beschouwing van Van Laar, blijf ik nog steeds in grote verwarring over het thema, in het bijzonder over wat verstaan wordt onder healing. Bedoelen we het holistische concept van het welbevinden van de mens in zowel geestelijk en lichamelijk als spiritueel en sociaal opzicht? Bij vele migrantenkerken is de kerk vanzelfsprekend een healing community. Bij hen geldt: healing is part of the Christian program. Ik begrijp dan ook niet dat healing zoals het nu op de agenda staat, een nieuw fenomeen is in het christendom, en dat healing en verzoening misschien wet de nieuwe paradigma's voor zending en kerk zouden zijn. Hoe was het in het westerse christelijke denken daarv66r dan? Een kerk zonder helende werking op haar gemeenteleden?

Of bedoelen we met healing gebedsgenezing in de zin van Osborn of Jomanda? Iets wat voor vele mainline churches iets griezeligs is? 'Griezelig' en Jezus Christus zijn nauwelijks te verenigen. In Indonesië leerde ik dat zoiets hoorde bij pinkstergemeenten, en daarom werden en worden daar de pentecostale bewegingen -en nog meer de charismatische -als bedreiging ervaren. Men was en is echt verslagen wan- neer een kind, familielid of vriend zich had aangesloten bij deze bewegingen. Bij de Indonesische mainline christenen hier in Nederland heerst hetzelfde gevoel. In Indonesië, waar de opkomst van deze bewegingen steeds verder groeit -men spreekt van een Indonesian Revival- vormt ze zowel voor moslims als voor mainline christenen een bedreiging. Voor de moslims omdat men bang is voor 'christianisatie', voor de christenen omdat men bang is de laatste goede banden met de moslims door deze groepen te verliezen.

Maar ook in gesprekken met de pentecostale migrantenkerken hier in Nederland is mij niet duidelijker geworden wat verstaan wordt onder healing als gebedsgenezing. Ben bij Nederlandse christenen bekende Ghanese pastor die bekendstaat om zijn healing services, is niet populair onder andere Ghanese pinkstervoorgangers, omdat hij bij gebedsgenezing de oude culturele Afrikaanse gebruiken zou meenemen. Dit wordt als 'demonisch' gekwalificeerd! Men verzucht dan ook dat het boek van Gerrie ter Haar waarin deze voorganger wordt beschreven, een veel te eenzijdig beeld geeft van de Afrikaanse pink- stergemeenten in Nederland.9

Over het bestrijden of het theologisch doordenken van de geesten- wereld of het demonische denkt men mijns inziens ook sterk verschillend. Dit is eveneens het geval bij de mainline migrantenkerken.

Ook de verschillende opvattingen omtrent de .bijbelgetrouwe' of verlichte' interpretatie van de bijbel zullen niet gemakkelijk te overbrug-gen zijn. Het geloof dat hier en nu mensen geroepen zijn om, net als Jezus, genezingswonderen te verrichten, staat tegenover de interpretatie van een man als de blinde Samuel Kabue, die met genezing het verwijderen van sociale barrières bedoelt en zelfs waarschuwt voor het gevaar dat mensen die uit een gebedsgenezingscampagne niet genezen tevoorschijn komen, alleen nog meer paria's worden. Juist deze laatste waarschuwing ervaar ik als bevrijdend. Het .gereduceerde wereldbeeld van de Verlichting' en de constatering dat .bevrijding' geen kernwoord meer is in de missiologie, begrijp ik daarom niet. Ik zou daar graag meer over willen leren.

Dat brengt mij op de grote vraag of de westerse kerken van de Verlichting en de rede en de kerken van het zuidelijk halfrond, met hun premoderne tradities en een directere en intuïtievere omgang met God en de bijbel, erin zullen slagen te komen tot een inhoudelijke ontmoeting. Dat is 'een grote uitdaging', maar zelfs dat is te rechtlijnig gesteld. Ook gereformeerde of presbyteriaanse migrantenkerken (bijvoorbeeld de Indonesische), die niet of in mindere mate verlicht zijn, en ook meer intuïtief omgaan met God en bijbel, staan zeer wantrouwig tegenover de bijbelgetrouwe christenen. En, denk ik, dat is wederkerig het geval, maar daarover heb ik minder gehoord. Dus hier is weer die worsteling die het er allemaal niet rooskleuriger op maakt.

De controverse rond mission en evangelism

Onder het kopje 'getuige zijn van Jezus Christus' noemt Van Laar het debat tussen ecumenicals en evangelicals, en zegt hij dat naarmate de getuigenissen concreter zijn, meer tegenstellingen van confessie en traditie worden overstegen. Opnieuw vind ik dit te veel geromantiseerd. Het debat kan wel eens veel rauwer worden.

Bij het begrip .missie' zoals dat verstaan wordt - als sociale betrokkenheid met de armen en de hongerigen enerzijds en het verkondigen van het goede nieuws rondom bekering en persoonlijk heil anderzijds -staan kerken -liever gezegd: missionarissen -lijnrecht tegenover elkaar. Dit komt vooral naar voren in de wereldwijde discussie rondom armoede, mondialisering en neoliberalisme. In sommige situaties kan dan de vraag worden gesteld of de religie politiek gestuurd wordt, dan wel of de politiek bepaald wordt door de religie. Dan moet je als kerk toch keuzen maken? Ik denk daarbij aan de Raad van Kerken en zijn stand punt met betrekking tot de oorlog in Irak. Ook dit werkt weer door in het interne politiek-religieuze debat. Ecumenicals staan daarin tegenover evangelicals, liberalen tegenover fundamentalisten. Of mag je het zo rechtlijnig niet stellen? Maar zo praat en denkt men wel over elkaar. Zo is het binnen moslimkringen, zo is het binnen kerkelijke kringen. En zo ook binnen de kring van de migrantenkerken. Interreligieuze ontmoeting lijkt nu minder aan de orde, interreligieuze ontmoeting (tussen de verschillende stromingen binnen de religies zelf) daarentegen is des te belangrijker. Maar zoiets is misschien nog een stap te ver. Interreligieuze ontmoeting tussen liberalen, ach daar komen we wel uit! Interreligieus ...veel moslims moeten er niet aan denken. Hopelijk is het bij christenen wat minder scherp.

Noten

1 Gerrie ter Haar, Halfway to Paradise . African Christians in Europe . Cardiff: Cardiff Academic Press. 1998.

June Beckx is coordinator van de vereniging van migrantenkerken Samen Kerk in Nederland (SKIN).

June Beckx, ‘Heling en verzoening in Athene: Een reactie, Wereldzendingsconferentie in Athene,' Wereld en Zending 2005/4, 89-101