Wat doet de NZR
 
 
 
 
 
 

Wout van Laar, ‘Kerken als heelmakende gemeenschappen: Een historische terugblik'

   

Kerken als heelmakende gemeenschppen:
Een historische terugblik


Van medische zending naar healing ministry
De aandacht voor ziekte en genezing buiten onze grenzen vindt zijn oorsprong in de zending. Het zien van de noodzaak voor medische zorg ging parallel aan de koloniale ontwikkeling. Het zijn vooral de missie- en zendingsorganisaties geweest die zich over de lokale bevolking bekommerden. In aanvang was dat weinig meer dan de meest elementaire zorg: de behandeling van eenvoudige ziekten, kwalen en wonden. Lichamelijke zorg en evangelieverkondiging waren van meet af onlosmakelijk met elkaar verbonden. Medische activiteiten werden dan ook beschouwd als verkondiging door de daad. In het begin van de vorige eeuw kregen aanstaande zendelingen aan de Zendings Hogeschool te Oegstgeest zelfs twee jaar 'les' in het Academisch Ziekenhuis te Leiden.
Geleidelijk breidde de zorg zich uit en institutionaliseerde zich: ontwikkelingslanden kregen hun zendingsziekenhuizen, waar tientallen jaren kwalitatief zeer goede zorg werd en wordt geleverd. Tegelijk ontwikkelde zich al vroeg een Primary Health Care 'avant la lettre': artsen en zusters die met karbouw of prauw met mobiele kliniekjes langs afgelegen kampongs trokken. Ook later bleef de zending een essentiële bijdrage leveren aan de gezondheidszorg. Wel bleef die nogal curatief van karakter.

Keerpunt werd een belangrijke consultatie , in 1964 bijeengeroepen door de Wereldraad en de Lutherse Wereldfederatie in Tübingen. Van toen af groeide de overtuiging dat de kerk zich niet moest beperken tot medisch-technisch handelen, maar dat het haar roeping was zelf een gezonde en heelmakende gemeenschap te zijn. De Christian Medical Commission (CMC) van de Wereldraad heeft sinds 'Tübingen I' enorm veel gedaan voor de verdere ontwikkeling van de gezondheidszorg. De lokale bevolking werd via kerkelijke ziekenhuizen steeds meer actief betrokken bij preventieve programma's. Men zag gezondheid niet slechts als de afwezigheid is van ziekte, maar als een toestand van lichamelijk, verstandelijk, spiritueel, geestelijk, maatschappelijk, politiek en sociaal welzijn; van harmonie met anderen, met de materiële wereld en met God. Medische zending werd ' healing ministry ' (dienst der genezing) en begrippen als ' health', 'healing' en 'wholeness ' (gezondheid, genezing en heelheid) werden trefwoorden binnen het kerkelijke circuit.

Kenmerkend in de reflectie is, dat die binnen de oecumenische beweging vooral werd beleefd als een zaak van gerechtigheid. Healing ministry betekende vooral inzet voor mensenrechten, strijd tegen de structurele machten van het kwaad. De nadruk viel op armoede en onrecht als oorzaken van ziekten en dood. De geest van strijdbaarheid werd gevoed door het westerse geloof in de maakbaarheid. Dat geloof was kenmerkend voor de programma's van die jaren. Uit de orthodoxe lidkerken van de Wereldraad en vanuit 'evangelical' hoek klonk gedurig de waarschuwing healing niet te reduceren tot sociaal-politiek engagement, met verwaarlozing van het spirituele en holistische karakter.
De Assemblee van Harare (1998) verbond de genezingsopdracht van de kerk opnieuw met de missionaire roeping: 'De kerken erkennen dat ze door God geroepen zijn, door het voorbeeld van hun Heer en door de kracht van de Heilige Geest, heel makende gemeenschappen te zijn en deel te nemen aan de dienst van de genezing. In een gebroken wereld, vol oorlog, onrecht, armoede, uitstoting en ziekte, hebben de kerken de mogelijkheid gekregen om genezing te brengen, vergeving en heelheid te vinden en om deze gaven in de samenleving uit te dragen'. De oecumenische beweging in Nederland werd sterk bepaald door de internationale discussie. De laatste tijd leiden de ontwikkelingen tot belangrijke verschuivingen. De snel groeiende wereldwijde pinksterbeweging daagt de kerken uit tot een nieuwe positiebepaling.

De traditie van de pinksterbeweging
Een heel ander verhaal is hoe de pinksterbeweging is omgegaan met genezing. We beperken ons tot Nederland. Jezus heals is vanaf het begin één van de vier constitutieve elementen van het pinkstergeloof: Jezus redt, hij heiligt, hij heelt en hij zal weerkomen. Ook in de boodschap en de praktijk van de pinksterbeweging in ons land is de gebedsgenezing altijd een vast onderdeel geweest. De pioniers veroordeelden het gebruik van medische hulp niet, maar sloegen de weg van het geloof zonder medische hulp hoger aan. De Nederlandse pinksterbeweging kreeg impulsen vanuit diverse delen van de wereld, maar is vooral beïnvloed vanuit de Verenigde Staten: de campagnes van T.L. Osborn brachten in 1958 duizenden op de been en plaatsen de 'gebedsgenezing' in het centrum van de belangstelling. Later trok Ben Hoekendijk met zijn Evangelisatie-Genezingsprogramma's door het land. Hij legde gaandeweg andere accenten. De Vierhouten-verklaring (1982) stelt dat 'het gebed met zieken en het accepteren van medische hulp niet tegengesteld zijn, maar elkaar aanvullen'. Door het optreden van John Wimber is er de afgelopen jaren in bepaalde kringen van de pinksterbeweging weer een nieuwe aandacht voor genezing ontstaan. Wimber spreekt van 'power healing' en gelooft dat God 'op directe wijze ingrijpt, voorbijgaande aan de natuurlijke processen van het lichaam en de bekwaamheden van doktoren en verpleegkundigen'. Zijn visie stuit, ook binnen de pinksterbeweging, op weerstand.

Er vindt recent een toenadering plaats tot de kerken, vanuit de groeiende overtuiging dat God wat hij in oude vervallen kerken begonnen is, tot herstel en vernieuwing zal brengen. In 1999 nam de Nederlandse Zendingsraad het initiatief tot het Missionair Kwartaalberaad. Dit beraad bevordert de dialoog tussen de gevestigde kerken, de evangelische en de (niet-westerse) pinksterbeweging. Het perspectief van de gezamenlijke zending geeft de ontmoeting een onvermoede dynamiek.
De charismatische bewegingen binnen de kerken kenden al vroeg de 'dienst der genezing'. Ds. Karel Kraan introduceerde die eind jaren vijftig vanuit de Anglicaanse kerk in Londen, waar hij predikant geweest was. Drs. Rob van Essen, voorzitter van de St. Lukasorde, zegt zich uit gesprekken met hem te herinneren, dat er bij Kraan een groot heimwee was naar een kerk waarin de opstandingskracht van Jezus weer zichtbaar zou worden. Het was W.C. van Dam die binnen de Charismatische Werkgemeenschap Nederland expliciet aandacht vroeg voor de bevrijding van demonische machten. Dat bracht in de jaren tachtig een discussie op gang over de praktijk van het exorcisme.
Ook uit evangelische kring vinden velen de weg naar conferenties over thema's als 'Herstel van identiteit door genezend gebed', waar mensen van Pastoral Care Ministries voorgaan. Een veelbezochte genezer is Jan Zijlstra. Intussen experimenteren steeds meer traditionele kerken met de dienst van genezing.

Sommigen verwijten de pinkstergemeenten een hemelgerichtheid die solidariteit met de in de weg staat. Dat gevaar lijkt minder te worden naarmate de klassieke witte pinksterbeweging zich meer laat beïnvloeden door de pentecostale kerken van het Zuiden. Daarover de volgende keer.