Wout van Laar, ‘Kerken als heelmakende gemeenschappen'

Tot voor kort leefde het onderwerp healing , genezing/heelheid, niet echt in de kerken. Het gaf veel mensen de onmiddellijke associatie aan kwalijke praktijken van al te enthousiaste 'gebedsgenezers' uit de pinksterbeweging. Is het eerste wat de doorsnee-Nederlander bij die term in de gedachte komt niet het tenenkrommend optreden van het genezend medium Jomanda uit Tiel? Wout van Laar acht die Hollandse kopschuwheid bij dit thema niet op zijn plaats.

Wereldwijd op de agenda
Wie de ontwikkelingen in de wereldwijde oecumene en zending een beetje volgt, kan er niet omheen: internationaal gezien is healing een terugkerend thema. Het staat aan het begin van de 21ste eeuw hoog op de agenda van de kerken. Enkele voorbeelden: afgelopen zomer organiseerde de Europese Raad van Kerken (CEC) in Trondheim zijn Assemblee, met als thema: 'Jezus Christus heelt en geneest'. In mei 2005 vindt in Athene de eerstvolgende Wereldzendingsconferentie van de Wereldraad van Kerken (WCC) plaats onder de titel: 'Kom, Heilige Geest, heel en verzoen uw kerk'. Twee grote oecumenische bijeenkomsten, op Europees en op mondiaal niveau, die 'healing' en 'verzoening' in direct verband brengen met de missie van Jezus en van de kerken vandaag. Daarnaast bezinnen ook de Lutheranen en Mennonieten zich wereldwijd op deze vragen.

Zelf woonde ik in november in Santiago, Chili, een boeiende consultatie bij van de Latijns-Amerikaanse Raad van Kerken (CLAI) en de Wereldraad over de relatie tussen heelmaking en zending. Voor het eerst waren de pinksterchristenen veruit in de meerderheid, zodat zij hun stempel zetten op het samenzijn. De tijden zijn veranderd. De krachtige bazuin van de bevrijdingstheologie wordt niet langer gehoord. Het evangelie wordt nu vooral verstaan als een kracht tot heelmaking en verzoening. Uit getuigenissen bleek hoe velen de weg van de navolging vinden via genezing, van henzelf of van vrienden en buren. In situaties waar gezondheidszorg niet toegankelijk is, blijft alleen de weg naar boven open: "Heer, ik heb geen geld voor de dokter, maar ik ken u als een God die leeft". De brief aan de kerken aan het slot deed een oproep aan de kerken: laten wij erkennen dat de dienst van genezing integraal onderdeel is van de verkondiging van het evangelie. Bij de deelnemers klonk de wil en de overtuiging door om waar maar mogelijk te werken aan 'heelmakende gemeenschappen' aan de basis, in de slums en op het platteland. Plekken van hoop temidden van talloze vormen van gebrokenheid en pijn, waar God als Heelmeester kan worden ontmoet en ervaren.

Achtergronden
Er zijn tenminste vijf oorzaken aan te wijzen voor deze brede aandacht voor wat in de internationale discussie ' healing ' wordt genoemd. Uit de opsomming komt onmiddellijk naar voren, hoeveel aspecten er aan dit thema zitten:

1. De aan betekenis winnende kerken van het Zuiden brengen het op de agenda; niet alleen voor de onafhankelijke en pentecostale kerken, maar ook voor meer traditionele kerken in Afrika, Latijns-Amerika en Azië vormt de dienst van de genezing doorgaans een gewoon onderdeel van de kerkelijke praktijk.
2. Door New Age invloeden en allerlei vormen van nieuwe religiositeit komt er meer oog voor een meer 'holistische' benadering. Het gaat om heel de mens in al zijn relaties. De mens wordt als psychosomatische eenheid gezien.
3. De hunkering naar heelheid leeft allerwegen; het besef van gebrokenheid en van de donkere zijden van het menselijk bestaan brengt mensen ertoe de weg naar binnen te zoeken. Men loopt op tegen de grenzen van materialisme, individualisme en een carrièregerichte levensstijl.
4. Er wordt kritisch gekeken naar de rol van kerken in recente etnische conflicten. Hoe kan de kerk positief bijdragen in processen van verzoening in gebieden als Rwanda en de Balkan? In deze context gaat het over thema's als vergeving en vergelding, restitutie en 'genezing van herinneringen'.
5. De tragedie van AIDS dwingt de kerken wereldwijd te zoeken naar hun rol in de bestrijding van deze verschrikkelijke epidemie die hele samenlevingen ontwricht.

Definitie
Het is niet gemakkelijk een Nederlandse vertaling te vinden, die alle nuances van het begrip ' healing ' recht doet. Het heeft zowel de notie van 'genezing' als van 'heil'. In het Duits ('Heil' en 'Heilung') is het verband tussen heil en genezing onmiddellijk zichtbaar. Daarentegen levert het in het Nederlands naast elkaar zetten van 'heil' en 'heling' onmogelijke associaties op. 'Heel maken' klinkt beter. Bij heelheid denken we zowel aan fysieke gezondheid als geestelijk en sociaal welzijn. De mens kan immers niet louter gezien worden als een individu op zichzelf, maar als een wezen die in gemeenschap met anderen, met de natuur en met God tot zijn of haar recht komt. Uiteindelijk gaat het om de herstelde relaties met God, met de medemens, met jezelf. Om deze reden zal de kerk gericht zijn op het heil, de heelwording van de gehele wereld.