(EZA en NZR)
Nieuwe beweging China omarmt christendom Uit: Friesch Dagblad, 26 juni 2009 door Lodewijk Born

Amersfoort - Op universiteiten in China is een groep intellectuelen die zich interesseren voor het christendom. Ze worden de 'Cultural Christians' genoemd. Of die groep er over vijftien jaar nog is, is niet te voorspellen aldus dr. Christian Wollmann. Maar het is wel iets wat in Nederland gevolgd moet worden, want als er wat in China gebeurt, kun je er maar beter bij zijn.
 
Wollmann is door de Universiteit van Hamburg uitgeleend aan de Universiteit van Xi'an, de vroegere hoofdstad van China. Hij werkt daar aan het Institute of Research of Christianity. Hij is getuige van de verassende interesse voor het christendom aan universiteiten in China. Op uitnodiging van de Evangelische Zendingsalliantie (EZA) en de Nederlandse Zendingsraad (NZR) sprak hij gisterochtend op een studiemorgen in de Bergkerk in Amersfoort. 

Hij schetste hoe het christendom zich ontwikkelt in het land met meer dan 1 miljard inwoners en welke rol de Cultural Christians daar in hebben. Als er gesproken wordt over China dan bestaan daar vaak twee beelden van in de Westerse wereld, zo merkte Jan Willem Roodenburg op.

Hij is werkzaam aan de VU in Amsterdam en bezig met internationale contacten met China namens de faculteit godgeleerdheid van de VU. ,,Het beeld van de vervolgde kerk en de talrijke huiskerken én het beeld van de protestantse kerk waar vrijelijk gevierd kan worden, miljoenen bijbels die worden gedrukt, een in vrijheid mogen beleven van je geloof. 'Dus wat is het probleem?', hoor je dan." Wollmann voegde daar, zoals Roodenberg fraai opmerkte, gisteren een derde beeld aan toe. Hoe je de Cultural Christians precies moet plaatsen; daar was men het gisterochtend niet helemaal over eens, maar één ding is duidelijk: het is een fenomeen. Het zijn intellectuelen aan universiteiten die zich interessen voor het christendom. Ze noemen zich christen, maar zijn het soms helemaal niet. Ze zijn niet aangesloten bij de gelegaliseerde Driezelfkerk of bij de huiskerken. ,,Sommige zijn echter wel bijbelgeleerden. Anderen kijken de Bijbel nooit in, maar beschouwen zich wél als christen."

Onvrede
De belangrijkste motivatie voor hun interesse in het christendom is onvrede. ,,Ze zijn teleurgesteld over de situatie in de Chinese samenleving." Daarom kijken ze naar het Westen en hoe daar een natie is gebouwd op de waarden en normen van het christendom. Het gaat niet om een grote groep: ongeveer tweehonderd mensen, schat Wollmann. Maar inmiddels wel een fenomeen of beweging die onderwerp is van gesprek bij zelfs de Communistische Partij en op congressen in het buitenland. Het is moeilijk om de Cultural Christians in een hokje te plaatsen, naast de legale staatskerken en illegale huiswerkbeweging. ,,Strikte categorieën helpen ons alleen om een overzicht te krijgen van de dynamiek en diversiteit in China. Het Chinese christendom is beter te vergelijken met een jungle dan een tuin."

Wollmann liet in zijn lezing het kapmes door dat oerwoud gaan. Hoe bijvoorbeeld op het platteland de belangrijkste reden voor bekering, de hoop op persoonlijke genezing van ziekte, of geestelijke heling van de trauma's die ze opliepen door het schrikbewind van Mao, en voor financiële voorspoed is.

De Cultural Christians zijn geïnteresseerd in het christelijk geloof vanwege het welbevinden van China als natie. ,,Voor een harmonieuze ontwikkeling van samenleving en staat en interne en externe relaties voor het China van de toekomst." Echte goede relaties tussen de Cultural Christians en de Driezelfkerk en de huiskerken zijn er nog niet. ,,Maar ze Cultural Christians zien wel dat die contacten nodig zijn voor de ontwikkeling van de theologie in China.

Tegelijkertijd zijn er stemmen in de Chinese kerken die bang zijn voor de invloed van de Cultural Christians vanwege hun vrijzinnige invloed."
De kwaliteit van de theologische educatie door de Driezelfkerk en die op Bijbelscholen verschilt enorm. Universitaire theologiestudies zijn er niet in China. De universiteit van Xi'an staat bekend als de beste in het land, maar ook daar moet nog heel wat onderwijsverbetering plaatsvinden. Het gebrek aan theologisch onderwijs wordt door voorgangers het allergrootste probleem genoemd. ,,Maar het is wishfull thinking als mensen zeggen dat er over vijftien theologiestudies aan universiteiten zijn", stelde Wollmann.
Een groot gemis is er aan theologische werken in de eigen Chinese taal. Het werk dat er wel is, is vertaald uit het Engels, onder meer door de Cultural Christians. ,,Maar weinigen willen, ook al hebben ze van kinds af aan Engels geleerd, beginnen aan een theologisch boek."
 
Zelfbewustzijn
Onder de huiskerken is een groeiend zelfbewustzijn merkbaar, aldusWollmann. Een netwerk van tientallen miljoenen huiskerkleden kreeg het voor het elkaar dat de regering hen oogluikend toestaan. ,,Ze hoeven zich niet aan te sluiten bij de legale kerken." Cultural Christians zijn volgens Wollmann ,,te idealistisch en te positief" over het christendom en welke invloed dat op de Chinese cultuur en samenleving kan hebben. ,,Dat over-postieve gevoel kan een bedreiging zijn voor het hele christendom." En soms moeten er ook vraagtekens bij worden gezet bij de Cultural Christians: sommige zijn zo gepassioneerd met het praten en schrijven over het christendom dat het wel eens lijkt op 'lipservice', propaganda.

Later kan wel eens blijken dat ze het gewoon deden voor de overheid, aldus Wollmann. Zo kwamen er heel wat verschillende kanten aan bod hoe je tegen de Cultural Christians aan kunt kijken. Wat kan de Westerse kerk van hen leren? Allereerst kan ze leren van het model van christen zijn zonder lid te zijn van een kerk of gedoopt te zijn. Maar ook: hoe moeten we reageren op het denken in China als het gaat om de eenheid onder christenen en de contacten met de kerk. Oecumene en zeker internationale oecumene, is iets wat niet past in een patriottisch denken van China als grote christelijke staat.
 
"Verborgen zendingsagenda"
Buitenlandse universiteiten zouden officiële relaties met Chinese universiteiten moeten proberen aan te knopen. Hoewel het voor buitenlanders overigens nog amper mogelijk is om daar les te geven. Wie de contacten met China aangaat moet ook goed laten weten aan het land wat zijn motivatie is, waarschuwde Wollmann, want op een verborgen zendingsagenda zit men niet te wachten.

Groot probleem is het gebrek aan een goed beeld van wat er in China gebeurt. ,,We krijgen pas net énig idee. In China zelf weten ze het nog amper. De onderzoeken daar richten zich vooral op de steden en niet op het platteland. Wat we daar van weten is vaak 'van horen zeggen'. Misschien kun je pas achteraf zeggen wat de invloed is geweest van de Cultural Christians, zo klonk op de studieochtend. ,,In het Westen moeten we open, ondersteunend, respectvol en geduldig zijn en niet proberen om de dialoog te domineren. Tegelijk moeten we helder en scherp blijven bijvoorbeeld tegenover het Chinese patriottisme. De relatieve geloofsvrijheid die er nu is in China moet ook met een flinke korrel zout worden genomen.
 
Evenwicht
Louise Ho van de Azusa Theologische Hogeschool merkte op dat het in privé-bezit hebben van een bijbel nog niet overal toegestaan is. ,,Er is vrijheid van religie zolang het bijdraagt aan het systeem. Dat was vroeger zo en is nog steeds zo", aldus Wollmann. ,,Ze staan het toe zo lang het past in framewerk van de samenleving. Als ze het daar niet in vinden passen, komt de controle en repressie terug."

Een van de deelnemers, zelf afkomstig uit China, zei dat het alles te maken heeft met hoe de Chinezen denken. Er moet een evenwicht zijn: ying en yang. In de Westerse samenleving is iets goed of fout. In China kijkt men vanuit een holistische benadering naar het christendom en zo schipperen de autoriteiten steeds tussen het wel en niet toelaten. 

Wout van Laar, directeur van de Nederlandse Zendingsraad, refereerde aan het slot aan de tekst uit Marcus van de zaaier. Over het zaad dat wel en niet opkomt. In China wordt er flink gezaaid en soms komt het anders boven dan wij denken, alle reden dus om dat blijven volgen.